تربیت
Tarbiat.Org

معرفت نفس و حشر
اصغر طاهرزاده

علت وجود نفس

علت وجود نفس(103)
اگر جسم علت نفس باشد باید هر جسمی خودش دارای نفس باشد و حال آن‌که بسیاری از اجسام فاقد نفس‌اند. از طرفی قوای جسمانی نیز نمی‌توانند علت نفس باشند زیرا خودشان مستقل نیستند تا بتوانند علت موجود مستقلی گردند لذا باید علت نفس وجودی شدیدتر از نفس باشد که به آن عقل فعال می‌گویند. به این دلیل به آن عقل فعال می‌گویند که هم عاقلِ ذات خویش است و هم معقول ذات خویش و تعقلِ ذات خویش عین هویت او است و به شکل حضوری است و وجوه دیگرِ نام‌گذاری وی به عقل فعال عبارتند از این‌که عقل فعال:
1- علت فاعلی نفس ناطقه است و آن را از قوه به فعل می‌رساند.
2- موجودی است از هر جهت بالفعل و به وجود عقلی خویش جامع جمیع معقولات و کلیه‌ی موجودات است و از هر جهت به فعلیت رسیده است.
3- موجِد و ایجاد‌کننده‌ی عالم اجسام و مبدأ فیضان صور گوناگونِ عالم اجسام است و چون در آن اثری از کثرت هست نمی‌تواند مقام الوهیت باشد.
سؤال: چه مانعی دارد که گفته شود نفسِ پدر علت نفس فرزند است؟
جواب: تأثیر نفس مشروط به وضع و محل و نسبتی بین مولود با نفس والد است و چون نفسِ مولود قبل از تعلق به بدنِ مولود فاقد وضع و محل است، نفسِ والد نمی‌تواند در نفس مولود مؤثر باشد تا بخواهد آن را به وجود آورد. - همان‌طور که روشن شد نفس مولود به عنوان نفسی مستقل با زمینه‌ای که در اثر حرکت جوهری در جسم جنین فراهم می‌شود متجلی می‌شود و همچنان با حرکت جوهری جسم شدت می‌یابد-.(104)