تربیت
Tarbiat.Org

علل تزلزل تمدن غرب
اصغر طاهرزاده

علت انفعال ما

از جمله نکاتی که در عبور از غرب به ما کمک می‌کند این است كه بدانیم چطور شد كه جامعه‌ی ما در برابر فرهنگ غرب منفعل شد. وقتی این موضوع روشن شود در عبور از فرهنگ غرب حکیمانه عمل می‌کنیم، نه شتاب‌زده و سطحی که دوباره کارها به غرب ختم شود.
در مباحثی که گذشت سعی شد جایگاه تاریخی غرب روشن شود و معلوم گردد چه شد که غرب، غرب شد، تا در انتخاب‌های خود به کلی روحیه‌ی خود را از روح غربی جدا کنیم، و وقتی در مسیر عبور از غرب با موانعی برخورد کردیم، عقب‌نشینی نکنیم و عملاً دوباره غرب را تثبیت ننماییم. مسلّم هنگامی که تاریخ یک ملت می‌خواهد ورق بخورد، انبوهی از آثار و میراث گذشته و مسائل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و امثال آن‌ها به عنوان حجابِ ورود به تاریخ جدید، مانع می‌شوند، و هنگامی می‌توان از همه‌ی آن‌ها گذشت که بدانیم با غفلت از فرهنگ الهی است که غرب می‌آید و می‌ماند، و با تمسک به فرهنگ انبیاء الهی است که غرب می‌رود.
وقتی جایگاه فرهنگ دینی و اصیل خود را شناختیم و بدان وفادار ماندیم، چون این فرهنگ با بنیاد انسانی ما سازگار است، در گزینش روح غربی تا حد امكان احتیاط می‌کنیم و به راحتی هرچه را پیش آمد نمی‏پذیریم، در نقد غرب، حداقل کاری که پیش می‌آید بحث گزینش آن است و نه این‌که از فرق سر تا نوک پای تسلیم آن شویم. دونفر را در نظر بگیرید كه هر دو از اتومبیل استفاده می‏كنند. یكی از آن‌ها سعی دارد در عین استفاده از آن، روحانیت خود را حفظ کند و لذا بیش از آن‌که به زندگی تکنیکی علاقه‌مند باشد به طبیعت - که خدا در اختیار او گذارده - علاقه‌مند است. او فعلاً گرفتار ماشین شده است، چون شرایط دنیا طوری شده كه نمی‏تواند بدون ماشین زندگی كند. اما دیگری با تمام وجود قلب خود را به ماشین داده، و به همان اندازه از صفای روحی و آرامش روان محروم شده است، بدون آن‌که متوجه باشد چنین روحیه‌ای بازتاب چیست. وقتی انسان زندگی حقیقی را گم کند زندگی ماشینی را به عنوان زندگی آرمانی می‌پذیرد.
انسان در فرهنگ خود زندگی می‏كند و نه در ابزارها. حال اگر ضعف‌های فرهنگی را شناخت، به مرور از ابزارهای آن فرهنگ فاصله می‌گیرد و ابزارهای مناسب فرهنگِ مطلوب خود را جایگزین آن‌ها می‌کند. در کتاب «گزینش تکنولوژی از دریچه‌ی بینش توحیدی» تا حدّی روشن شد این فرهنگ‌ها هستند كه ابزارهای مربوط به خود را می‏سازند. پس اگر نظرها از فرهنگ غربی برگشت، به مرور به تکنولوژی دیگری غیر از تکنولوژی غربی معطوف می‌شود، و بستر شروع ظهور تکنولوژی مخصوص به فرهنگ اسلامی آغاز می‌گردد.
ممکن است بفرمائید چرا در حال حاضر از ابزارهای فرهنگی استفاده می‏كنیم، که آن را قبول نداریم؟ جواب این است كه هنوز شرایط توجه به فرهنگ خودمان در عموم مردم فراهم نشده است تا آن توجه، ابزار مناسب خود را ظاهر کند، و لذا مجبوریم از ابزارهای موجود استفاده كنیم، اما به اندازه‏ای كه افق فرهنگ توحیدی از منظرمان پنهان نگردد و ذات فرهنگ غربی بر روانمان غلبه ننماید.
بسیاری از ابزارهای غربی، فرسنگ‌ها از ما فاصله دارند و به جای این‌كه با روح و روان ما آشنا باشند برای روح و روان دیگری ساخته شده‌اند که چیزی به نام اُنس با خدا را نمی‌شناسد، به قول معروف ما «با خاك محرمیم نه با تاج پادشاه» در اولین شرایط از این ابزارها رو می‏گردانیم.