تربیت
Tarbiat.Org

رمضان دریچه رؤیت (سیر الی الله در سایه‌ی جوع، صوم و ماه رمضان)
اصغر طاهرزاده

روزه و نجات از قوه‌ی واهمه

قبلا عرض شد که رسول خدا(ص) می‌فرمایند: «وَ اذْكُرُوا بِجُوعِكُمْ وَ عَطَشِكُمْ فیهِ جُوعَ یَوْمِ الْقیَامَةِ وَ عَطَشَهُ» هنگام احساس گرسنگی و تشنگی در ماه رمضان به یاد گرسنگی و تشنگی روز قیامت باشید، می‌خواهند بفرمایند از گرسنگی و تشنگی دنیا دریچه‌ای باز کنید به گرسنگی و تشنگی قیامت که از جنس دیگری است. گرسنگی و تشنگی قیامت ظهور نیاز شدید جان انسان‌ها است به آب گوارایِ عقیده‌ی توحیدی و غذای مصفای اعمال صالح. جان انسان در قیامت شدیداً در عطش تجلی انوار الهی است تا خلأ جدایی از خدا را پر کند و انسان از ملاقات خداوند سیراب گردد. گرسنگی و تشنگی در آن‌جا، گرسنگی و تشنگی به جهت پُرنبودنِ جان از معارف الهی و اعمال صالح ربانی است، باید در میهمانی خدا جهت جان را به سوی میزبانِ کریم انداخت و با استمرار بر روزه‌داری قلب را آماده کرد تا معارف لَدُنی بر آن تجلی کند. گرسنگیِ قیامت گرسنگی روح است که با انوار الهی جبران می‌شود مثل وقتی که جسم شما به غذا نیاز ندارد ولی قوه‌ی واهمه‌ی شما موجب می‌شود که شما میل به غذا داشته باشید. این‌جا قوه‌ی واهمه گرسنه است ولی راه سیرشدن را اشتباه گرفته و می‌خواهد آن نیاز را با غذاهای جسمانی جبران کند، غافل از این‌که این نیاز از جنس دیگری است. اگر انسان در این دنیا از طریق انسِ با انوار معنویِ الهی این خلأ را جبران نکند همین حالت را به قیامت می‌برد. در قیامت بدنی که نیاز به غذای جسمانی داشته باشد نداریم، بدنی داریم که دست آن سخن می‌گوید و خداوند در وصف آن فرمود:‌ «تُكَلِّمُنا أَیْدیهِمْ»(137) دست آن‌ها با ما سخن می‌گوید. ولی اگر روحی را که عادت به غذاخوردن دارد و با غذا و آب کیف می‌کند، به قیامت ببریم به شدّت اذیت می‌شود. در ماه رمضان می‌توان قوه‌ی وهمیه‌ای را که عادت کرده است با غذا خوردن به نشاط بیاید، طوری با روزه‌گرفتن ادب کرد که با یاد خدا به نشاط آید. رسول خدا(ص) در آن روایت توصیه می‌کنند با گرسنگی و تشنگیِ ماه رمضان سعی کنید وَهمیه‌ را ادب کنید که نشاط خود را به خوردن نداند، به آن تفهیم شود با چند ساعت غذا نخوردن هیچ‌کس نمی‌میرد، و از این طریق زیباترین جبهه‌های مقابله با فریب‌کاری‌های نفس امّاره را در جان خود بگشایید.
قوه‌ی واهمه از آن فضول‌هایی است که به کرّات در زندگی ما دخالت کرده و ما را از رجوع به واقعیات محروم نموده است. آنچه باید در ماه رمضان به‌دست آورد فهم حیله‌های واهمه است. نیاز به آب‌داشتن و تشنه‌بودن یک چیز است ولی هوسِ آب‌خوردن و کیف‌کردن چیز دیگری است. آنچه باید با روزه‌داری ادب شود هوس آب‌خوردن و غذاخوردن است و اگر این هوس کنترل نشود در قیامت به‌شدت ما را به‌ زحمت می‌اندازد، مثل معتادی که مواد مخدّر در دست ندارد ولی اعتیاد به آن مواد را در خود دارد.