تربیت
Tarbiat.Org

رمضان دریچه رؤیت (سیر الی الله در سایه‌ی جوع، صوم و ماه رمضان)
اصغر طاهرزاده

رقّت قلب

در ادامه می‌فرمایند: «وَ تَحَنَّـنُوا عَلی اَیْتامِ النّاسِ، یُتَحَـنَّنَ عَلی اَیْتامِكُمْ» برای یتیم‌های مردم دلسوزی كنید تا برای یتیم‌هایتان دلسوزی شود.
محبت به یتیمان آثار وضعی بسیار زیادی دارد و یك نوع روحیه‌ی ملاطفت و رقّتِ قلب در انسان به‌وجود می‌آورد و از بی‌تفاوتی نسبت به کسانی که نیاز به محبت دارند ما را نجات می‌دهد، به خصوص اگر این کار در ماه رمضان صورت گیرد که شرایط آماده است تا خداوند نسبت به ما ملاطفت خاصی بفرماید. وقتی ما نسبت به بندگان خدا كه به ظاهر بی‌پشت و پناه‌اند دلسوزی از خود نشان دادیم و آن‌ها از این طریق احساس كردند مورد توجه هستند، خداوند هم به بی‌پشت و پناهی ما رحم می‌کند و در نتیجه در نظام هستی احساس پشت و پناه‌داشتن می‌كنیم و بر همین مبنا بر فرضِ یتیم‌شدن فرزندانمان نگران بی‌پشت و پناهی آن‌ها نیستیم.
در ادامه فرمودند: «وَ تُوبُوا اِلَی‌اللهِ مِنْ ذُنُوبِكُمْ» از گناهان خود به‌سوی خدا توبه كنید. این دستورالعملی است برای اصلاح قلب و بهره‌مند‌شدن از برکات خاص ماه رمضان. در دل این توصیه دو نكته وجود دارد. اولاً: وقتی بنا گذاشتید از گناهان خود توبه كنید تازه متوجه می‌شوید گناهانی دارید و همین امر موجب می‌شود تا از سر به هوایی نسبت به انجام گناه نجات یابید. ثانیاً: وقتی متوجه گناهانتان شدید عزم توبه کردن در انسان شدت می‌یابد. همین طور که وقتی کتابی در دست مطالعه ندارید فكر می‌كنید كتابی نیست كه مطالعه کنید اما وقتی یک کتاب را مطالعه کردید تازه متوجه می‌شوید چقدر كتاب هست كه باید مطالعه کرد! توبه عیناً همین‌طور است. اول كه آدم می‌خواهد توبه بكند می‌گوید: آخر چه گناهی كرده‌ام كه توبه كنم؟! بعد كه تصمیم به توبه نمود و شروع كرد از گناهان خود توبه كند و با نظر به آن‌ها گفت: الهی العفو، تازه خداوند برای پاک‌کردن او از گناهان، نشانش می‌دهد كه چه لغزش‌هایی داشته، آن‌جا به بندگان خدا بی‌محلی كردی و رعایت آبرویشان را ننمودی، آن‌جا طرف را سبك كردی، آن‌جا خودخواهی و خودنمایی نمودی، هرچه شما زلال‌تر شوید، گناهانتان را بیشتر حس می‌كنید و وقتی توبه شروع شد و روح انسان نسبت به گناهان حساس شد سلوک او شروع می‌شود و ماه رمضان و شب قدر را درست درک می‌کند.
مریدانِ یكی از اهل کرامت نقل می‌كنند: تصمیم گرفتیم با حاج‌آقا جهت دعا و نیایش به كوه «بی‌بی شهربانو» برویم. بنا شد نان و پنیر و خیار هم ببریم آن بالا بخوریم. نان و پنیر و خیار را خریدیم و مقداری نمك - به اندازه‌ی یک قاشق- از وسایل فروشنده برداشتیم و رفتیم. وقتی با حاج آقا شروع به دعا كردیم، آقا گفتند: بلند شوید، بروید پول نمك‌ها را بدهید و بیایید، خداوند حال دعا را به جهت آن نمک‌ها سلب نموده. او متوجه شد به خاطر نمكی كه بدون اجازه برداشته شده، روح‌ها گرفتار است.
پیغمبر خدا(ص) كه می‌خواهند ما از ماه رمضان بهره‌ا‌ی كامل ببریم و از سنگینی گناه آزاد شویم با توجه به این امر می‌فرمایند: «تُوبُوا اِلَی‌اللهِ مِنْ ذُنُوبِكُمْ» از گناهانتان به‌سوی خدا توبه كنید، خودِ خداوند گناهان را به یاد بندگانش می‌آورد تا آن‌ها را جبران كنند و در همین رابطه به قلب آن آقا انداخت که مشکل بی‌حالی در دعا، نمک‌هایی است که بدون اذن صاحب مغازه برداشته شده، این نشان می‌دهد می‌خواهند دعای ما را قبول كنند که به قلبمان می‌اندازند: ببین فلان جا سربه سر مردم گذاشتی. یعنی برو این مسأله را حل كن و بیا، می‌خواهیم به تو توجه كنیم ولی شرطش رفع موانع است.
مرحوم فیض کاشانی می‌فرماید: توبه ‌از گناه و بازگشت به سوی ستار‌العیوب و علام الغیوب آغاز راه سالکین و سرمایه پیروزمندان و نخستین گام مریدان و مَطلَع برگزیدگان و برگزیده‌ی مقربان است و توبه نقش اساسی در دین دارد، چرا که دین، انسان را به جداشدن از بدی‌ها و بازگشت به خیرات دعوت می‌کند و حقیقت توبه هم جز این نیست.(53)
عالم فرزانه ملااحمد نراقی، معنای اصطلاحی توبه را چنین بیان کرده است:
«توبه به معنای بازگشت به خداست، با خالی‌ساختن دل از قصد معصیت و رجوع‌کردن به درگاه الهی و نزدیک‌شدن به او و تصمیم بر ترک گناه در حال، و انجام‌ندادن آن و عزم بر ترک گناه در آینده».(54)
توبه کاران واقعی، خود را از مجالس گناه دور می‌دارند و از عواملی که گناه را وسوسه و تداعی می‌کند، برحذر می‌باشند.
توبه باعث محو گناهان می‌شود و آن‌ها را نابود می‌کند. قرآن کریم می‌فرماید: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَی اللَّهِ تَوْبَة نَصُوحاً عَسى رَبُّکمْ أَنْ یکفِّرَ عَنْکمْ سَیئاتِکمْ»(55) ای کسانی که ایمان آورده‌اید توبه‌ی ‌نصوح به درگاه الهی بکنید، امید است با این کار، پروردگارتان گناهان شما را بپوشاند. نه‌تنها توبه گناه را می‌پوشاند و از بین می‌برد، بلکه آن را مبدّل به حسنه می‌کند. قرآن کریم می‌فرماید: «إِلاَّ مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُوْلئِک یبَدِّلُ اللَّهُ سَیئاتِهِمْ حَسَناتٍ» مگر کسانی که توبه کنند و ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند که خداوند گناهان آنان را به حسنات تبدیل می‌کند.
امام صادق(ع) می‌فرماید: «هر گاه توبه کاملاً خالص باشد، خداوند آن چنان آثار گناه را می‌پوشاند که حتی فرشتگانی را که مأمور ثبت اعمال او هستند به فراموشی واداشته می‌شوند و به اعضای پیکر او که مأمور گواهی بر اعمال وی در قیامت‌اند دستور داده می‌شود که گناهان او را مستور بدارند و به زمین که گناه بر آن کرده و گواه بر عمل او در قیامت است نیز فرمان می‌دهند که آن عمل را کتمان کند، به گونه‌ای که روز قیامت هنگامی که در صحنه‌ی رستاخیر حضور می‌یابد، هیچ‌کس و هیچ‌چیز برضدّ او گواهی نخواهد داد.(56)