تربیت
Tarbiat.Org

اصول کافی جلد 4
ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی

باب آنچه لازم است از ذكر خداى عزوجل در هر مجلسى‏

بَابُ مَا یَجِبُ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی كُلِّ مَجْلِسٍ
1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْجَارُودِ الْهُذَلِیِّ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا مِنْ مَجْلِسٍ یَجْتَمِعُ فِیهِ أَبْرَارٌ وَ فُجَّارٌ فَیَقُومُونَ عَلَى غَیْرِ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا كَانَ حَسْرَةً عَلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 254 روایة: 1@*@
ترجمه :
1- حضرت صادق (ع) فرمود: هیچ مجلسى نباشد كه در آن نیكان و بدكاران گرد هم اجتماع كنند كه بى یاد خداى عزوجل از آن برخیزند جز اینكه در روز قیامت براى آنها مایه حسرت و افسوس باشد.
توضیح:
مجلسى (ره) گوید: مقصود از ذكر هر آن چیزى است كه سبب یاد آوررى خداى سبحان در خاطر انسانى گردد، و نیز موجب فرمانبردارى از دستورات خدا و واگذاردن نهیهاى او، و تفكر در آنچه جایز است از صفات خداوند و محامد او، و تذكر تمامى اینها بدل و زبان، و یاد آورى پیمبران و ائمه دین و بیان مناقب و فضائل و برهان بر امامت آنها چنانچه در حدیث آمده كه ذكر ما ذكر خداست و ذكر دشمنان ما ذكر شیطان است و هم چنین یاد آورى معاد و حشر و حساب تا آنكه گوید: ولى عبادات اختراعى و اذكارى بدعت باشد آنها ذكر خدا نیست.
2- حُمَیْدُ بْنُ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا اجْتَمَعَ فِی مَجْلِسٍ قَوْمٌ لَمْ یَذْكُرُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَمْ یَذْكُرُونَا إِلَّا كَانَ ذَلِكَ الْمَجْلِسُ حَسْرَةً عَلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثُمَّ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّ ذِكْرَنَا مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذِكْرِ عَدُوِّنَا مِنْ ذِكْرِ الشَّیْطَانِ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 254 روایة: 2@*@
ترجمه :
2- و نیز حضرت صادق (ع) فرمود: هیچ مردمى، در انجمنى فراهم نشوند كه در آن ذكر خداى عزوجل و ذكر ما نباشد جز اینكه آن انجمن در روز قیامت مایه حسرت و افسوس آنان باشد، سپس فرمود: (پدرم) حضرت ابوجعفر علیه السلام فرمود: همانا ذكر ما ذكر خدا است و ذكر دشمن ما ذكر شیطان است.
3- وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مَنْ أَرَادَ أَنْ یَكْتَالَ بِالْمِكْیَالِ الْأَوْفَى فَلْیَقُلْ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَقُومَ مِنْ مَجْلِسِهِ سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا یَصِفُونَ وَ سَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِینَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 254 روایة: 3@*@
ترجمه :
3- حضرت باقر (ع) فرمود: هر كه خواهد به پیمانه تمام مزد برد (و بكاملترین وجهى بى كم و كاست از خدا ثواب دریافت كند) باید هنگامى كه مى‏خواهد از جاى خود برخیزد بگوید:
«سبحان ربك رب العزة عما یصفون ه و سلام على المرسلین، و الحمد للّه رب العالمین».
4- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ مَكْتُوبٌ فِی التَّوْرَاةِ الَّتِی لَمْ تُغَیَّرْ أَنَّ مُوسَى ع سَأَلَ رَبَّهُ فَقَالَ یَا رَبِّ أَ قَرِیبٌ أَنْتَ مِنِّی فَأُنَاجِیَكَ أَمْ بَعِیدٌ فَأُنَادِیَكَ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِ یَا مُوسَى أَنَا جَلِیسُ مَنْ ذَكَرَنِی فَقَالَ مُوسَى فَمَنْ فِی سِتْرِكَ یَوْمَ لَا سِتْرَ إِلَّا سِتْرُكَ فَقَالَ الَّذِینَ یَذْكُرُونَنِی فَأَذْكُرُهُمْ وَ یَتَحَابُّونَ فِیَّ فَأُحِبُّهُمْ فَأُولَئِكَ الَّذِینَ إِذَا أَرَدْتُ أَنْ أُصِیبَ أَهْلَ الْأَرْضِ بِسُوءٍ ذَكَرْتُهُمْ فَدَفَعْتُ عَنْهُمْ بِهِمْ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 255 روایة: 4@*@
ترجمه :
4- و نیز آن حضرت علیه السلام فرمود: در آن توراتى كه دست نخورده (و مانند این توراة فعلى كه تحریف شده نیست) نوشته است كه موسى علیه السلام از خداوند پرسشى كرده عرض كرد: پروردگارا آیا تو به من نزدیكى تا با تو آهسته راز گویم یا از من دورى تا فریادت كنم؟ خداى عزوجل به او وحى فرمود: اى موسى من هم نشین آن كسم كه مرا یاد كند، موسى عرضكرد: كیست كه در پناه تو است روزى كه پناهى جز پناه تو نیست؟ فرمود: آنانكه مرا یاد كنند پس من نیز آنها را یاد كنم، و در راه من (یا بخاطر خشنودى من) با هم دوستى كنند، پس من نیز آنها را دوست دارم، اینهایند كه چون خواهم به أهل زمین بلا و بدى برسانم یادشان كنم و به خاطر آنها آن بدى را از اهل زمین دفع كنم. شرح:
مجلسى (ره) در شرح كلام اول حضرت موسى (علیه السلام) گوید: گویا غرض پرسش از آداب دعا است با اینكه مى‏دانست كه او بما از رگ گردن نزدیكتر است، یعنى:
آیا دوست دارى مانند نزدیكان با تو راز گویم یا مانند دوران فریادت كنم، و به بیانى ساده‏تر: چون به تو نگاه كنم پس تو از هر نزدیكى نزدیكترى، و چون به خود نظر افكنم خود را در منتهاى دورى از تو بینم، پس ندانم كه هنگام دعاء بدرگاهت به حال خودم نگاه كنم یا به حال تو.
5- أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنْ حُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا مِنْ قَوْمٍ اجْتَمَعُوا فِی مَجْلِسٍ فَلَمْ یَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَمْ یُصَلُّوا عَلَى نَبِیِّهِمْ إِلَّا كَانَ ذَلِكَ الْمَجْلِسُ حَسْرَةً وَ وَبَالًا عَلَیْهِمْ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 255 روایة: 5@*@
ترجمه :
5- حضرت صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا (ص) فرموده: هیچ مردمى نباشد كه در انجمنى گرد هم آیند و نام خداى عزوجل را نبرند، و بر پیغمبر صلى اللّه علیه و آله صلوات نفرستند جز اینكه آن مجلس مایه حسرت و زیان بر آنها باشد.
6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا بَأْسَ بِذِكْرِ اللَّهِ وَ أَنْتَ تَبُولُ فَإِنَّ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَسَنٌ عَلَى كُلِّ حَالٍ فَلَا تَسْأَمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 255 روایة: 6@*@
ترجمه :
6- و نیز حضرت صادق علیه السلام فرمود: ذكر خدا در هنگامى كه بول كنى عیب ندارد زیرا ذكر خدا در هر حالى نیكو است، پس از ذكر خدا خسته مشو.
7- عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى مُوسَى ع یَا مُوسَى ع لَا تَفْرَحْ بِكَثْرَةِ الْمَالِ وَ لَا تَدَعْ ذِكْرِی عَلَى كُلِّ حَالٍ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْمَالِ تُنْسِی الذُّنُوبَ وَ إِنَّ تَرْكَ ذِكْرِی یُقْسِی الْقُلُوبَ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 256 روایة: 7@*@
ترجمه :
7- و نیز آن حضرت علیه السلام فرمود: خداى عزوجل به موسى وحى كرد: اى موسى به زیادى مال شاد مشو، و ذكر مرا در هر حالى وا مگذار (از یاد من بیرون مرو) زیرا زیادى مال گناهان را فراموش سازد، و واگذاردن ذكر من دلها را سخت كند.
8- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ مَكْتُوبٌ فِی التَّوْرَاةِ الَّتِی لَمْ تُغَیَّرْ أَنَّ مُوسَى سَأَلَ رَبَّهُ فَقَالَ إِلَهِی إِنَّهُ یَأْتِی عَلَیَّ مَجَالِسُ أُعِزُّكَ وَ أُجِلُّكَ أَنْ أَذْكُرَكَ فِیهَا فَقَالَ یَا مُوسَى إِنَّ ذِكْرِی حَسَنٌ عَلَى كُلِّ حَالٍ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 256 روایة: 8@*@
ترجمه :
8- امام باقر علیه السلام فرمود: در آن توراتى كه تغییرى در آن داده نشده است (و محرف نیست) نوشته است: كه همانا موسى از پروردگار پرسید و عرضكرد: بارالها هر آینه گاهى مجلسى براى من پیش آید كه من تو را عزیزتر و والاتر دانم از اینكه در آن مجلسها یاد تو كنم (و نامت را برم).
فرمود: اى موسى یاد من كردن در هر حال خوب است.
9- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِمُوسَى أَكْثِرْ ذِكْرِی بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ كُنْ عِنْدَ ذِكْرِی خَاشِعاً وَ عِنْدَ بَلَائِی صَابِراً وَ اطْمَئِنَّ عِنْدَ ذِكْرِی وَ اعْبُدْنِی وَ لَا تُشْرِكْ بِی شَیْئاً إِلَیَّ الْمَصِیرُ یَا مُوسَى اجْعَلْنِی ذُخْرَكَ وَ ضَعْ عِنْدِی كَنْزَكَ مِنَ الْبَاقِیَاتِ الصَّالِحَاتِ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 256 روایة: 9@*@
ترجمه :
9- حضرت صادق (ع) فرمود: خداى عزوجل به موسى فرمود: در شب و روز مرا بسیار یاد كن و هنگام ذكر من خاشع باش، و به هنگام بلایم شكیبا باش، و پیش ذكر من آسوده باش (چون با ذكر من دل آسوده شود) و مرا بپرست و چیزى را شریك من قرار مده، بازگشت بسوى من است، اى موسى مرا (براى روز درمانگى) ذخیره خود ساز، و گنج كردارهاى شایسته و پاینده خود را بمن بسپار.
10- وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِمُوسَى اجْعَلْ لِسَانَكَ مِنْ وَرَاءِ قَلْبِكَ تَسْلَمْ وَ أَكْثِرْ ذِكْرِی بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ لَا تَتَّبِعِ الْخَطِیئَةَ فِی مَعْدِنِهَا فَتَنْدَمَ فَإِنَّ الْخَطِیئَةَ مَوْعِدُ أَهْلِ النَّارِ
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 256 روایة: 10@*@
ترجمه :
10- و نیز آن حضرت علیه السلام فرمود: خداى عزوجل به موسى فرمود: زبانت را دنبال دلت قرار ده تا سالم بمانى، و در شب و روز مرا بسیار یاد كن و گناه را از كان و معدنش دنبال مكن كه پشیمان شوى، زیرا خطا كارى و گناه وعده گاه اهل دوزخ است.
شرح:
فیض (ره) گوید: «زبانت را دنبال دلت قرار ده» یعنى در آنچه مى‏خواهى بدان تكلم كنى و بگوئى اول تأمل كن (و ببین چگونه است) آنگاه بگو، زیرا اگر چنین كردى از خطا و پشیمانى سالم بمانى. و در جمله «و گناه را از معدنش..» گوید: یعنى با اهل خطا كه معدن آن هستند هم نشینى مكن زیرا تو نیز با آنان شریك گردى و بر آن پشیمان شوى.
11- وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ فِیمَا نَاجَى اللَّهُ بِهِ مُوسَى ع قَالَ یَا مُوسَى لَا تَنْسَنِی عَلَى كُلِّ حَالٍ فَإِنَّ نِسْیَانِی یُمِیتُ الْقَلْبَ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 257 روایة: 11@*@
ترجمه :
11- و نیز امام حضرت صادق علیه السلام فرمود: در آنچه خدا با موسى مناجات كرد (این بود كه) فرمود: اى موسى مرا در هیچ حالى فراموش مكن زیرا كه فراموش كردن من دل را مى‏میراند.
12- عَنْهُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ غَالِبِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَا ابْنَ آدَمَ اذْكُرْنِی فِی مَلَإٍ أَذْكُرْكَ فِی مَلَإٍ خَیْرٍ مِنْ مَلَئِكَ‏
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 257 روایة: 12@*@
ترجمه :
12- و نیز حضرت صادق علیه السلام فرمود: خداى عزوجل فرماید: اى فرزند آدم مرا در میان مردم یاد كن تا من تو را در میان گروهى بهتر (یعنى فرشتگان) یاد كنم.
شرح:
فیض (ره) گوید: شاید مقصود از ذكر در ملاء ستایش او باشد بطورى كه مردم بشنوند و آنها را بیاد خدا اندازد. و مجلسى (ره)گوید: این خبر را عامه نیز روایت كرده‏اند، و مقصود از گروه بهتر فرشتگانند چنانچه عامه نیز گفته‏اند و آنانكه گویند: فرشتگان بهتر از افراد بشر هستند به این حدیث تمسك جسته‏اند.
13- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ ذَكَرَنِی فِی مَلَإٍ مِنَ النَّاسِ ذَكَرْتُهُ فِی مَلَإٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ
@@اصول كافى جلد 4 صفحه: 257 روایة: 13@*@
ترجمه :
13- و نیز فرمود: خداى عزوجل فرموده: هر كه در میان دسته‏اى از مردم مرا یاد كند من او را در میان دسته‏اى از فرشتگان یاد كنم.