تربیت
Tarbiat.Org

اصول کافی جلد 3
ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی

باب: ریشه‏هاى كفر و پایه هایش‏

بَابٌ فِى أُصُولِ الْكُفْرِ وَ أَرْكَانِهِ
الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِى بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أُصُولُ الْكُفْرِ ثَلَاثَةٌ الْحِرْصُ وَ الِاسْتِكْبَارُ وَ الْحَسَدُ فَأَمَّا الْحِرْصُ فَإِنَّ آدَمَ ع حِینَ نُهِیَ عَنِ الشَّجَرَةِ حَمَلَهُ الْحِرْصُ عَلَى أَنْ أَكَلَ مِنْهَا وَ أَمَّا الِاسْتِكْبَارُ فَإِبْلِیسُ حَیْثُ أُمِرَ بِالسُّجُودِ لادَمَ فَأَبَى وَ أَمَّا الْحَسَدُ فَابْنَا آدَمَ حَیْثُ قَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 396 روایة:1@*@
ترجمه :
امام صادق (ع) فرمود: ریشه‏هاى كفر سه چیز است: حرص و تكبر و حسد.
اما حرص در داستان آدم علیه السلام است زمانیكه از خوردن آندرخت نهى شد و حرص او را برانگیخت كه از آن بخورد.
و اما تكبر در داستان شیطانست كه چون مأمور بسجده آدم شد سرپیچى كرد.
و اما حسد در داستان دو پسر آدم (هابیل و قابیل) است زمانیكه یكى دیگرى را كشت.
شرح : مرحوم مجلسى گوید: گویا مراد بریشه‏هاى كفر گناهانى است كه گاهى موجب كفر شود نه همیشه، و كفر نیز معانى بسیارى دارد، مانند انكار خداوند سبحان و عناد و لجاج نسبت بصفاتش و مانند انكار پیغمبران و حجج او و انكار تعلیمات آنها و مانند نافرمانى خدا و رسولش‏و چون ناسپاسى نعمتهاى خدا تا برسد بترك اولى، پس حرص گاهى سبب ترك اولى و گاهى موجب گناه صغیره یا كبیره‏اى مى‏شود، تا بشرك و انكار خدا میرسد، وحرص آدم علیه السلام موجب ترك اولاى‏او شده ولى در فرزندانش تكامل پیدا كرد تا بكفر و انكار خدا رسید، از اینرو حرص را ریشه كفر نامیدند. و همچنین نسبت به تكبر و حسد و صفات دیگر.
و اما راجع بشیطانى برخى حسد را موجب سجده نكردنش دانسته‏اند، ولى از آیه شریفه «خلقنى من نار و خلقنه من طین» كه خودش بدان تمسك كرده و نیز از این روایت پیداست كه همان استكبار (خود پسندى و منیت و بزرگى‏طلبى) او باعث گناهانش شد.
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ النَّبِیُّ ص أَرْكَانُ الْكُفْرِ أَرْبَعَةٌ الرَّغْبَةُ وَ الرَّهْبَةُ وَ السَّخَطُ وَ الْغَضَبُ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 396 روایة:2@*@
ترجمه :
پیغمبر (ص) فرمود: پایه‏هاى كفر چهار چیز است: 1- رغبت (دلبستگى بدنیا و شهوات نفسانى) 2- رهبت (ترس از دست رفتن دنیا و ترك جهاد و زكوة) 3- ناخرسندى (از قضاء و قدر خدا و تقسیم روزى او) 4- غضب.
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ أَوَّلَ مَا عُصِیَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ سِتٌّ حُبُّ الدُّنْیَا وَ حُبُّ الرِّئَاسَةِ وَ حُبُّ الطَّعَامِ وَ حُبُّ النَّوْمِ وَ حُبُّ الرَّاحَةِ وَ حُبُّ النِّسَاءِ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 397 روایة:3@*@
ترجمه :
رسولخدا (ص) فرمود: سر آغاز نافرمانى خداى عزوجل شش چیز است، 1- دوستى دنیا 2- دوستى ریاست 3- دوستى خوراك 4- دوستى خواب 5- دوستى استراحت 6- دوستى زنان.
شرح : پیداست كه دوست داشتن این شش چیز زمانى مذموم و ناپسند است كه بحد افراط رسد و موجب معصیت گردد اما دوست داشتن آنها بحد اعتدال و بقصد كمك بر تقوى و عبادت محمود و پسندیده است، حتى دوستى ریاست براى كمك بمظلوم و امر به معروف و نهى ازمنكر و اجراء حدود خدا عبادت است.
مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَجُلًا مِنْ خَثْعَمٍ جَاءَ إِلَى النَّبِیِّ ص فَقَالَ أَیُّ الْأَعْمَالِ أَبْغَضُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ الشِّرْكُ بِاللَّهِ قَالَ ثُمَّ مَا ذَا قَالَ قَطِیعَةُ الرَّحِمِ قَالَ ثُمَّ مَا ذَا قَالَ الْأَمْرُ بِالْمُنْكَرِ وَ النَّهْیُ عَنِ الْمَعْرُوفِ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 397 روایة:4@*@
ترجمه :
امام صادق (ع) فرمود: مردى از قبیله خثعم خدمت پیغمبر (ص) آمد و عرض كرد: چه اعمالى را خدا بیشتر دشمن دارد؟ فرمود: شرك بخدا. عرض كرد: سپس چه؟ فرمود، قطع رحم (بریدن از خویشاوندان) عرض كرد: سپس چه؟ فرمود: امر به منكر و نهى از معروف (به بدى وادار كردن و از خوبى باز داشتن).
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَسَنِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ یَزِیدَ الصَّائِغِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ عَلَى هَذَا الْأَمْرِ إِنْ حَدَّثَ كَذَبَ وَ إِنْ وَعَدَ أَخْلَفَ وَ إِنِ ائْتُمِنَ خَانَ مَا مَنْزِلَتُهُ قَالَ هِیَ أَدْنَى الْمَنَازِلِ مِنَ الْكُفْرِ وَ لَیْسَ بِكَافِرٍ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 397 روایة:5@*@
ترجمه :
یزید صائغ گوید: به امام صادق (ع) عرض كردم: مردیست كه مسلمان و شیعى مذهب است اگر خبر دهد دروغ گوید، و اگر وعده دهد خلف كند و اگر امین شود خیانت كند، او چه منزلتى دارد؟ فرمود: در نزدیكترین منازل كفر است، ولى كافر نیست (نزدیكست كه گناهانش او را بكفر رساند).
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ عَلَامَاتِ الشَّقَاءِ جُمُودُ الْعَیْنِ وَ قَسْوَةُ الْقَلْبِ وَ شِدَّةُ الْحِرْصِ فِى طَلَبِ الدُّنْیَا وَ الْإِصْرَارُ عَلَى الذَّنْبِ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 397 روایة:6@*@
ترجمه :
رسولخدا (ص) فرمود: از نشانه‏هاى شقاوت خشكى چشم (از گریه) و قساوت قلب سخت و حریص بودن در طلب دنیا و اصرار بر گناهست.
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ ص النَّاسَ فَقَالَ أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِشِرَارِكُمْ قَالُوا بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الَّذِى یَمْنَعُ رِفْدَهُ وَ یَضْرِبُ عَبْدَهُ وَ یَتَزَوَّدُ وَحْدَهُ فَظَنُّوا أَنَّ اللَّهَ لَمْ یَخْلُقْ خَلْقاً هُوَ شَرٌّ مِنْ هَذَا ثُمَّ قَالَ أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِمَنْ هُوَ شَرٌّ مِنْ ذَلِكَ قَالُوا بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الَّذِى لَا یُرْجَى خَیْرُهُ وَ لَا یُؤْمَنُ شَرُّهُ فَظَنُّوا أَنَّ اللَّهَ لَمْ یَخْلُقْ خَلْقاً هُوَ شَرٌّ مِنْ هَذَا ثُمَّ قَالَ أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِمَنْ هُوَ شَرٌّ مِنْ ذَلِكَ قَالُوا بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الْمُتَفَحِّشُ اللَّعَّانُ الَّذِى‏إِذَا ذُكِرَ عِنْدَهُ الْمُؤْمِنُونَ لَعَنَهُمْ وَ إِذَا ذَكَرُوهُ لَعَنُوهُ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 398 روایة:7@*@
ترجمه :
امام باقر علیه السلام فرمود: رسولخدا (ص) براى مردم خطبه خواند و فرمود: بدترین شما را بشما خبر ندهم؟ گفتند: چرا یا رسول الله! فرمود: كسیكه از صله و بخشش دریغ كند و بنده خود را بزند و تنها بخورد، آنها گمان كردند خدا مخلوقى را بدتر از او نیافریده.
سپس فرمود: بدتر از این را بشما خبر ندهم؟ گفتند: چرا یا رسول الله! فرمود: كسیكه بخیرش امید نیست و از شرش ایمنى نباشد، آنها گمان كردند خدا مخلوقیرا بدتر از او نیافریده.
سپس فرمود: شما را خبر ندهم به بدتر از این؟ عرض كردند: چرا یا رسول الله! فرمود: كسیكه زیاد فحش دهد و لعنت كند، چون مؤمنین را نزدش نام برند آنها را لعنت كند و چون آنها یادش كنند لعنتش كنند.
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِیهِ كَانَ مُنَافِقاً وَ إِنْ صَامَ وَ صَلَّى وَ زَعَمَ أَنَّهُ مُسْلِمٌ مَنْ إِذَا ائْتُمِنَ خَانَ وَ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَ إِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ فِى كِتَابِهِ إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْخائِنِینَ وَ قَالَ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَیْهِ إِنْ كانَ مِنَ الْكاذِبِینَ وَ فِى قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اذْكُرْ فِى الْكِتابِ إِسْماعِیلَ إِنَّهُ كانَ صادِقَ الْوَعْدِ وَ كانَ رَسُولًا نَبِیًّا
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 398 روایة:8@*@
ترجمه :
رسولخدا (ص) فرمود: سه صفت است كه هر كه داشته باشد منافق است، اگر چه اهل نماز و روزه باشد و خود را مسلمان پندارد: 1- كسیكه چون امانت بدو سپارند خیانت كند 2- چون خبرى دهد دروغ گوید 3- هرگاه وعده دهد خلف كند، خداى عزوجل در كتابش فرموده است: «خدا خیانتكارانرا دوست ندارد، 58 سوره 8» و فرموده: «لعنت خدا بر او اگر از دروغگویان باشد 7- سوره 24» و فرموده: «اسماعیل را در كتاب یاد كن، همانا او درست وعده و رسول و پیغمبر بود. 54 سوره‏19».
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِأَبْعَدِكُمْ مِنِّى شَبَهاً قَالُوا بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الْفَاحِشُ الْمُتَفَحِّشُ الْبَذِى‏ءُ الْبَخِیلُ الْمُخْتَالُ الْحَقُودُ الْحَسُودُ الْقَاسِى الْقَلْبِ الْبَعِیدُ مِنْ كُلِّ خَیْرٍ یُرْجَى غَیْرُ الْمَأْمُونِ مِنْ كُلِّ شَرٍّ یُتَّقَى
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 399 روایة:9@*@
ترجمه :
رسولخدا (ص) فرمود: كسى را كه شباهتش از همه شما بمن دورتر است بشما خبر ندهم؟ گفتند: چرا یا رسول الله! فرمود: كسیكه از فحش گفتن و فحش شنیدن پروا ندارد (فحش دهد و بسیار دهد) و بد زبانست و بخیل و متكبر و كینه توز و حسود و سخت دل و از هر خیرى كه بدان امید میرود دور است و از هر شرى كه از آن پرهیز میشود، از او ایمنى نیست.
الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ رَفَعَهُ إِلَى سَلْمَانَ قَالَ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ هَلَاكَ عَبْدٍ نَزَعَ مِنْهُ الْحَیَاءَ فَإِذَا نَزَعَ مِنْهُ الْحَیَاءَ لَمْ تَلْقَهُ إِلَّا خَائِناً مَخُوناً فَإِذَا كَانَ خَائِناً مَخُوناً نُزِعَتْ مِنْهُ الْأَمَانَةُ فَإِذَا نُزِعَتْ مِنْهُ الْأَمَانَةُ لَمْ تَلْقَهُ إِلَّا فَظّاً غَلِیظاً فَإِذَا كَانَ فَظّاً غَلِیظاً نُزِعَتْ مِنْهُ رِبْقَةُ الْإِیمَانِ فَإِذَا نُزِعَتْ مِنْهُ رِبْقَةُ الْإِیمَانِ لَمْ تَلْقَهُ إِلَّا شَیْطَاناً مَلْعُوناً
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 399 روایة:10@*@
ترجمه :
سلمان فارس گوید: هرگاه خداى عزوجل هلاك بنده‏اى را خواهد (او را مستحق لطف و توفیق نداند) حیا را از او بگیرد و چون حیا را از او گرفت او بمردم خیانت كند و مردم باو، و چون چنین كرد، امانت بكلى از او بر كنار شود، و چون امانت از او رخت بر بست، همواره خشن و سخت دل شود، و چون خشن و سخت دل شد، رشته ایمان از او بریده شود، و چون رشته ایمان از او بریده شد، او را جز شیطانى ملعون نبینى (صفاتش همه شیطانى شود و مورد لعنت خدا و ملائكه قرار گیرد).
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ زِیَادٍ الْكَرْخِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثٌ مَلْعُونَاتٌ مَلْعُونٌ مَنْ فَعَلَهُنَّ الْمُتَغَوِّطُ فِى ظِلِّ النُّزَّالِ وَ الْمَانِعُ الْمَاءَ الْمُنْتَابَ وَ السَّادُّ الطَّرِیقَ الْمُعْرَبَةَ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 399 روایة:11@*@
ترجمه :
پیغمبر (ص) فرمود: سه عمل مورد لعنت است نسبت به كسى كه آنها را انجام دهد: 1- كسى كه در سایه گاه قافله تغوط كند. 2- هر كه از نوبت آب كسى جلوگیرى كند. 3- كسیكه راه روشن و معلوم را به بندد.
شرح : مقصود از راه روشن و معلوم آن بمعنى راه نزدیكست، و مقصود كسى است كه راه نزدیك را بر مردم به بندد و آنها را مجبور كند كه از دور عبور كنند، و این روایت دلیل بر جواز لعن این اشخاص دارد، و شاید لعنتى كه از مسلمین در این موارد شنیده میشود متكى باین روایات‏باشد.
مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْكَرْخِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثٌ مَلْعُونٌ مَنْ فَعَلَهُنَّ الْمُتَغَوِّطُ فِى ظِلِّ النُّزَّالِ وَ الْمَانِعُ الْمَاءَ الْمُنْتَابَ وَ السَّادُّ الطَّرِیقَ الْمَسْلُوكَ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 400 روایة:12@*@
ترجمه :
رسولخدا (ص) فرمود: سه عمل ملعونست یعنى انجام دهنده آنها: 1- كسى كه در سایه گاه كاروان تغوط كند 2- كسیكه از آب نوبتى جلوگیرى كند 3- كسیكه راه عبور مردم را مسدود كند.
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِى حَمْزَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِشِرَارِ رِجَالِكُمْ قُلْنَا بَلَى یَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ مِنْ شِرَارِ رِجَالِكُمُ الْبَهَّاتَ الْجَرِى‏ءَ الْفَحَّاشَ الْ‏آكِلَ وَحْدَهُ وَ الْمَانِعَ رِفْدَهُ وَ الضَّارِبَ عَبْدَهُ وَ الْمُلْجِئَ عِیَالَهُ إِلَى غَیْرِهِ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 400 روایة:13@*@
ترجمه :
جابر بن عبدالله گوید: رسولخدا (ص) فرمود: بدترین مردانتان را بشما خبر ندهم؟ گفتیم: چرا یا رسول الله! فرمود: از بدترین مردان شما، تهمت زننده بى‏باك فحاشى است كه تنها بخورد و از بخشش (واجب و مستحب) دریغ كند و بنده‏اش را بزند و عیالش را بدیگران پناه دهد (یعنى نسبت بمخارج و حوائج آنها كوتاهى كند تا مجبور شوند بدیگران پناه برند).
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُیَسِّرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَمْسَةٌ لَعَنْتُهُمْ وَ كُلُّ نَبِیٍّ مُجَابٍ الزَّائِدُ فِی كِتَابِ اللَّهِ وَ التَّارِكُ لِسُنَّتِی وَ الْمُكَذِّبُ بِقَدَرِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَحِلُّ مِنْ عِتْرَتِى مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَ الْمُسْتَأْثِرُ بِالْفَیْ‏ءِ وَ الْمُسْتَحِلُّ لَهُ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 400 روایة:14@*@
ترجمه :
رسولخدا (ص) فرمود: پنج كس را من و هر پیغمبر مستجاب الدعوه‏اى لعنت كرده‏ایم: 1- كسیكه چیزى در كتاب خدا زیاد كند 2- آنكه سنت مرا ترك كند 3- هر كه قدر خدا را تكذیب كند (مانند مفوضه كه توضیح عقیده آنها در ج 1 ص 215 گذشت) 4- كسیكه آنچه را خدا نسبت بعترت من محترم دانسته روا شمرد (آنها را بكشد یا اهانت و انكار كند) 5- غنیمت جنگى را (كه دیگران هم در آن شركت دارند) بخود اختصاص دهد و حلال داند.