تربیت
Tarbiat.Org

اصول کافی جلد 3
ابی‏جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی

باب: حق مؤمن بر برادرش و اداى حق او

بَابُ حَقِّ الْمُؤْمِنِ عَلَى أَخِیهِ وَ أَدَاءِ حَقِّهِ
مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ ع قَالَ مِنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ عَلَى أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ أَنْ یُشْبِعَ جَوْعَتَهُ وَ یُوَارِیَ عَوْرَتَهُ وَ یُفَرِّجَ عَنْهُ كُرْبَتَهُ وَ یَقْضِیَ دَیْنَهُ فَإِذَا مَاتَ خَلَفَهُ فِی أَهْلِهِ وَ وُلْدِهِ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 245 روایة:1@*@
ترجمه :
امام باقر (ع) فرمود: از حق مؤمن بر برادر مؤمنش اینستكه گرسنگى او را سیر كند و عورتش را بپوشاند و از گرفتاریش نجات بخشد و بدهیش را بپردازد و چون بمیرد نسبت بخانواده و فرزندانش از او جانشینى كند.
عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَیْرٍ الْهَجَرِیِّ عَنْ مُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ قَالَ لَهُ سَبْعُ حُقُوقٍ وَاجِبَاتٍ مَا مِنْهُنَّ حَقٌّ إِلَّا وَ هُوَ عَلَیْهِ وَاجِبٌ إِنْ ضَیَّعَ مِنْهَا شَیْئاً خَرَجَ مِنْ وِلَایَةِ اللَّهِ وَ طَاعَتِهِ وَ لَمْ یَكُنْ لِلَّهِ فِیهِ مِنْ نَصِیبٍ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا هِیَ قَالَ یَا مُعَلَّى إِنِّى عَلَیْكَ شَفِیقٌ أَخَافُ أَنْ تُضَیِّعَ وَ لَا تَحْفَظَ وَ تَعْلَمَ وَ لَا تَعْمَلَ قَالَ قُلْتُ لَهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ قَالَ أَیْسَرُ حَقٍّ مِنْهَا أَنْ تُحِبَّ لَهُ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ تَكْرَهَ لَهُ مَا تَكْرَهُ لِنَفْسِكَ وَ الْحَقُّ الثَّانِى أَنْ تَجْتَنِبَ سَخَطَهُ وَ تَتَّبِعَ مَرْضَاتَهُ وَ تُطِیعَ أَمْرَهُ وَ الْحَقُّ الثَّالِثُ أَنْ تُعِینَهُ بِنَفْسِكَ وَ مَالِكَ وَ لِسَانِكَ وَ یَدِكَ وَ رِجْلِكَ وَ الْحَقُّ الرَّابِعُ أَنْ تَكُونَ عَیْنَهُ وَ دَلِیلَهُ وَ مِرْآتَهُ وَ الْحَقُّ الْخَامِسُ أَنْ لَا تَشْبَعَ وَ یَجُوعُ وَ لَا تَرْوَى وَ یَظْمَأُ وَ لَا تَلْبَسَ وَ یَعْرَى وَ الْحَقُّ السَّادِسُ أَنْ یَكُونَ لَكَ خَادِمٌ وَ لَیْسَ لِأَخِیكَ خَادِمٌ فَوَاجِبٌ أَنْ تَبْعَثَ خَادِمَكَ فَیَغْسِلَ ثِیَابَهُ وَ یَصْنَعَ طَعَامَهُ وَ یُمَهِّدَ فِرَاشَهُ وَ الْحَقُّ السَّابِعُ أَنْ تُبِرَّ قَسَمَهُ وَ تُجِیبَ دَعْوَتَهُ وَ تَعُودَ مَرِیضَهُ وَ تَشْهَدَ جَنَازَتَهُ وَ إِذَا عَلِمْتَ أَنَّ لَهُ حَاجَةً تُبَادِرُهُ إِلَى قَضَائِهَا وَ لَا تُلْجِئُهُ أَنْ یَسْأَلَكَهَا وَ لَكِنْ تُبَادِرُهُ مُبَادَرَةً فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ وَصَلْتَ وَلَایَتَكَ بِوَلَایَتِهِ وَ وَلَایَتَهُ بِوَلَایَتِكَ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 246 روایة:2@*@
ترجمه :
معلى بن خنیس گوید: به امام صادق (ع) عرض كردم: حق مسلمان بر مسلمان چیست؟ فرمود براى او هفت حق واجب است كه همه آنها بر عهده برادرش واجب است و اگر برخى از آنها را تباه و ضایع كند، از ولایت و اطاعت خدا بیرون رود، و خدا از او بهره (اطاعت و بندگى) ندارد. عرض كردم قربانت، آنها چیست؟ فرمود:
اى معلى بن خنیس، من بر تو نگرانم و میترسم ضایع گذارى و مراعات نكنى و بدانى و عمل ننمائى. عرض كردم: «لا قوة الا بالله» نیروئى جز از خدا نیست » فرمود:
آسانترین آن حقوق اینستكه: آنچه براى خود دوست دارى براى او هم دوست داشته باشى، و آنچه براى خود نپسندى، بر او نیز نپسندى و حق دوم - آنكه از آنچه ناخرسند دارد دورى كنى و خوشنودى او را پیروى نموده فرمانش برى.
و حق سوم - آنكه با جان و مال و زبان و دست و پاى خویش او را یارى كنى.
و حق چهارم - آنكه شم و راهنما و آئینه او باشى.
و حق پنجم - آن‏كه تو سیر نباشى و او گرسنه یا سیر آب باشى و او تشنه یا پوشیده باشى و او برهنه.
و حق ششم - آنكه اگر تو خدمتگزار دارى و برادرت ندارد. واجب است خدمتگزار ترا بفرستى كه جامه هایش را بشوید و غذایش را درست كند و بسترش را مرتب نماید.
و حق هفتم - آنكه سوگندش را تصدیق كنى و دعوتش را بپذیرى و در بیماریش از او عیادت كنى و بر جنازه‏اش حاضر شوى و چون بدانى حاجتى دارد، در انجام آن سبقت‏گیرى و او را مجبور نسازى كه از تو بخواهد، بلكه خودت پیشدستى كنى، چون چنین كردى دوستى خود را بدوستى او پیوسته‏اى و دوستى او را بدوستى خود (و آنگاهست كه بآیه شریفه المؤمنون و المؤمنات بعضهم اولیاء بعض عمل كرده‏اى)
عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَیْفٍ عَنْ أَبِیهِ سَیْفٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى بْنِ أَعْیَنَ قَالَ كَتَبَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا یَسْأَلُونَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَشْیَاءَ وَ أَمَرُونِى أَنْ أَسْأَلَهُ عَنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَى أَخِیهِ فَسَأَلْتُهُ فَلَمْ یُجِبْنِى فَلَمَّا جِئْتُ لِأُوَدِّعَهُ فَقُلْتُ سَأَلْتُكَ فَلَمْ تُجِبْنِى فَقَالَ إِنِّى أَخَافُ أَنْ تَكْفُرُوا إِنَّ مِنْ أَشَدِّ مَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَى خَلْقِهِ ثَلَاثاً إِنْصَافَ الْمَرْءِ مِنْ نَفْسِهِ حَتَّى لَا یَرْضَى لِأَخِیهِ مِنْ نَفْسِهِ إِلَّا بِمَا یَرْضَى لِنَفْسِهِ مِنْهُ وَ مُوَاسَاةَ الْأَخِ فِى الْمَالِ وَ ذِكْرَ اللَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ لَیْسَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَكِنْ عِنْدَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ فَیَدَعُهُ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 247 روایة:3@*@
ترجمه :
عبدالاعلى بن اعین گوید (برخى) از اصحاب ما نامه نوشتند و از امام صادق (ع) مطالبى پرسیدند و مرا امر كردند كه از آنحضرت درباره حق مسلمان بر برادرش بپرسم، من پرسیدم و حضرت پاسخم نگفت چون براى وداع خدمتش رفتم، عرض كردم: از شما پرسیدم و پاسخم نفرمودى، فرمود:
میترسم كفران ورزید (و گردن ننهید) همانا از سخت‏ترین واجبات خدا بر خلقش سه چیز است:
(1) انصاف دادن مرد از خود تا آنجا كه براى برادرش از خود نپسندید، جز آنكه را براى خود از او میپسندد.
(2) مواسات نمودن با برادر نسبت بمال.
(3) یاد خدا در هر حال و آن سبحان الله و الحمد لله نیست، بلكه آنست كه چیزیرا كه خدا بر او حرام نموده رها كند.
(4) امام صادق (ع) فرمود خدا بچیزى بهتر از اداء حق مؤمن عبادت نشود.
(5) و فرمود: حق مسلمانان بر مسلمان اینستكه او سیر نباشد و برادرش گرسنه و او سیراب و برادرش تشنه و او پوشیده و برادرش برهنه، پس چه بزرگست حق مسلمان بر برادر مسلمانش و فرمود:
براى برادر مسلمانت بخواه آنچه براى خود خواهى و چون محتاج گشتى از او كمك بخواه و اگر او از تو خواست عطایش كن و نسبت بهیچ خیرى نباید از او ملول شوى و نه او از تو ملول شود، تو پشتیبان او باش كه او پشتیبان تو است. چون غائب شود، در غیبتش او را نگهدار باش و چون حاضر شود از او دیدار كن و تجلیل و احترامش نما كه او از توست و تو از اوئى. و چون از تو بدش اید از او دورى مكن تا از او گذشت و كرم خواهى (تا كینه را از دلش بزدائى) و اگر باو خیرى رسد، خدا را شكر كن و اگر بلائى باورسد، بازویش بگیر و اگر برایش نیرنگى سازند، یاریش كن.
و چون مردى ببرادرش «اف» بگوید، رشته دوستى میان آنها بریده شود، و چون بگوید تو دشمن منى، یكى از آندو كافر شوند، و چون متهمش سازد ایمان در دلش آب شود مانند نمك در میان آب.
راوى گوید: و بمن رسیده است كه آنحضرت فرمود: نور مؤمن براى اهل آسمان مانند ستارگان آسمان براى اهل زمین میدرخشد، و فرموده است: مؤمن دوست خداست، خدا یاریش كند و برایش بسازد و مؤمن جز حق بر خدا نگوید و از غیر او نترسد.
عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَیْ‏ءٍ أَفْضَلَ مِنْ أَدَاءِ حَقِّ الْمُؤْمِنِ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 247 روایة:4@*@
ترجمه :
امام صادق (ع) فرمود: خدا بچیزى بهتر از اداء حق مؤمن عبادت نشود.
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ أَنْ لَا یَشْبَعَ وَ یَجُوعُ أَخُوهُ وَ لَا یَرْوَى وَ یَعْطَشُ أَخُوهُ وَ لَا یَكْتَسِیَ وَ یَعْرَى أَخُوهُ فَمَا أَعْظَمَ حَقَّ الْمُسْلِمِ عَلَى أَخِیهِ الْمُسْلِمِ وَ قَالَ أَحِبَّ لِأَخِیكَ الْمُسْلِمِ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ إِذَا احْتَجْتَ فَسَلْهُ وَ إِنْ سَأَلَكَ فَأَعْطِهِ لَا تَمَلَّهُ خَیْراً وَ لَا یَمَلَّهُ لَكَ كُنْ لَهُ ظَهْراً فَإِنَّهُ لَكَ ظَهْرٌ إِذَا غَابَ فَاحْفَظْهُ فِى غَیْبَتِهِ وَ إِذَا شَهِدَ فَزُرْهُ وَ أَجِلَّهُ وَ أَكْرِمْهُ فَإِنَّهُ مِنْكَ وَ أَنْتَ مِنْهُ فَإِنْ كَانَ عَلَیْكَ عَاتِباً فَلَا تُفَارِقْهُ حَتَّى تَسْأَلَ سَمِیحَتَهُ وَ إِنْ أَصَابَهُ خَیْرٌ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَ إِنِ ابْتُلِیَ فَاعْضُدْهُ وَ إِنْ تُمُحِّلَ لَهُ فَأَعِنْهُ وَ إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِأَخِیهِ أُفٍّ انْقَطَعَ مَا بَیْنَهُمَا مِنَ الْوَلَایَةِ وَ إِذَا قَالَ أَنْتَ عَدُوِّى كَفَرَ أَحَدُهُمَا فَإِذَا اتَّهَمَهُ انْمَاثَ الْإِیمَانُ فِى قَلْبِهِ كَمَا یَنْمَاثُ الْمِلْحُ فِى الْمَاءِ وَ قَالَ بَلَغَنِى أَنَّهُ قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَزْهَرُ نُورُهُ لِأَهْلِ السَّمَاءِ كَمَا تَزْهَرُ نُجُومُ السَّمَاءِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ وَ قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ وَلِیُّ اللَّهِ یُعِینُهُ وَ یَصْنَعُ لَهُ وَ لَا یَقُولُ عَلَیْهِ إِلَّا الْحَقَّ وَ لَا یَخَافُ غَیْرَهُ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 247 روایة:5@*@
ترجمه :
و فرمود: حق مسلمان بر مسلمان اینستكه او سیر نباشد و بردارش گرسنه و او سیراب و برادرش تشنه و او پوشیده و برادرش برهنه، پس چه بزرگست حق مسلمان بر برادر مسلمانش و فرمود: براى برادر مسلمانت بخواه آنچه براى خود خواهى و چون محتاج گشتى از او كمك بخواه و اگر او از تو خواست عطایش كن و نسبت بهیچ خیرى نباید از او ملول شوى و نه از او تو ملول شود، تو پشتیبان او باش كه او پشتیبان تو است. چون غائب شود، در غیبتش او را نگهدار باش و چون حاضر شود از او دیدار كن و تجلیل و احترامش نما كه او از توست و تو از اوئى، و چون از تو بدش آید و از او دورى مكن تا از او گذشت و كرم خواهى (تا كینه را از دلش بزدائى) و اگر باو خیرى رسد، خدا را شكر كن و اگر بلائى باو رسد، بازویش بگیر و اگر برایش نیرنگى سازند، یاریش كن.
و چون مردى ببرادرش «اف» بگوید، رشته دوستى میان آنها بریده شود، و چون بگوید تو دشمن منى، یكى از آندو كافر شوند، و چون متهمش سازد ایمان در دلش آب شود مانند نمك در میان آب.
راوى گوید: و بمن رسیده است كه آنحضرت فرمود: نور مؤمن براى اهل آسمان مانند ستارگان آسمان براى اهل زمین مى‏درخشد، و فرموده است: مؤمن دوست خداست، خدا یاریش كند و برایش بسازد و مؤمن جز حق بر خدا نگوید و از غیر او نترسد.
أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لِلْمُسْلِمِ عَلَى أَخِیهِ الْمُسْلِمِ مِنَ الْحَقِّ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَیْهِ إِذَا لَقِیَهُ وَ یَعُودَهُ إِذَا مَرِضَ وَ یَنْصَحَ لَهُ إِذَا غَابَ وَ یُسَمِّتَهُ إِذَا عَطَسَ وَ یُجِیبَهُ إِذَا دَعَاهُ وَ یَتْبَعَهُ إِذَا مَاتَ
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ مِثْلَهُ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 248 روایة:6@*@
ترجمه :
امام صادق (ع) فرمود: برخى از حقوق مسلمان بر برادرش اینستكه چون او را دید سلامش كند و چون بیمار شود عیادتش نماید و چون غائب شود خیر خواهیش كند و چون عطسه كند دعایش كند (بر حمك الله گوید) و چون بمیرد تشییعش كند.
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی الْمَأْمُونِ الْحَارِثِیِّ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع مَا حَقُّ الْمُؤْمِنِ عَلَى الْمُؤْمِنِ قَالَ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ عَلَى الْمُؤْمِنِ الْمَوَدَّةَ لَهُ فِى صَدْرِهِ وَ الْمُوَاسَاةَ لَهُ فِى مَالِهِ وَ الْخَلَفَ لَهُ فِى أَهْلِهِ وَ النُّصْرَةَ لَهُ عَلَى مَنْ ظَلَمَهُ وَ إِنْ كَانَ نَافِلَةٌ فِى الْمُسْلِمِینَ وَ كَانَ غَائِباً أَخَذَ لَهُ بِنَصِیبِهِ وَ إِذَا مَاتَ الزِّیَارَةَ إِلَى قَبْرِهِ وَ أَنْ لَا یَظْلِمَهُ وَ أَنْ لَا یَغُشَّهُ وَ أَنْ لَا یَخُونَهُ وَ أَنْ لَا یَخْذُلَهُ وَ أَنْ لَا یُكَذِّبَهُ وَ أَنْ لَا یَقُولَ لَهُ أُفٍّ وَ إِذَا قَالَ لَهُ أُفٍّ فَلَیْسَ بَیْنَهُمَا وَلَایَةٌ وَ إِذَا قَالَ لَهُ أَنْتَ عَدُوِّى فَقَدْ كَفَرَ أَحَدُهُمَا وَ إِذَا اتَّهَمَهُ انْمَاثَ الْإِیمَانُ فِى قَلْبِهِ كَمَا یَنْمَاثُ الْمِلْحُ فِى الْمَاءِ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 248 روایة:7@*@
ترجمه :
ابوالمأمون حارثى گوید: به امام صادق (ع) عرضكردم: حق مؤمن بر مؤمن چیست؟ فرمود از جمله حق مؤمن بر مؤمن دوستى قلبى اوست و مواسات مالى و اینكه بجاى او از خانواده‏اش سرپرستى كند، و علیه ستمگرش از او یارى كند و چون در میان مسلمین نصیبى داشته و غائب باشد، نصیب او را برایش دریافت كند، و چون بمیرد از گورش زیارت كند و باو ستم نكند و با او غش نكند و خیانت نورزد و رهایش نكند و تكذیبش ننماید و باو اف نگوید و چون باو اف گوید: دوستى میان آنها نباشد و چون باو گوید: تو دشمن منى یكى از آندو كافر شود، و چون متهمش سازد ایمان در دلش آب شود، همچون نمك در آب.
مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ أَبِى عُمَیْرٍ عَنْ أَبِى عَلِیٍّ صَاحِبِ الْكِلَلِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ كُنْتُ أَطُوفُ مَعَ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع فَعَرَضَ لِى رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِنَا كَانَ سَأَلَنِى الذَّهَابَ مَعَهُ فِى‏حَاجَةٍ فَأَشَارَ إِلَیَّ فَكَرِهْتُ أَنْ أَدَعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَذْهَبَ إِلَیْهِ فَبَیْنَا أَنَا أَطُوفُ إِذْ أَشَارَ إِلَیَّ أَیْضاً فَرَآهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ یَا أَبَانُ إِیَّاكَ یُرِیدُ هَذَا قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَمَنْ هُوَ قُلْتُ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِنَا قَالَ هُوَ عَلَى مِثْلِ مَا أَنْتَ عَلَیْهِ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَاذْهَبْ إِلَیْهِ قُلْتُ فَأَقْطَعُ الطَّوَافَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ وَ إِنْ كَانَ طَوَافَ الْفَرِیضَةِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَذَهَبْتُ مَعَهُ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَیْهِ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِى عَنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ عَلَى الْمُؤْمِنِ فَقَالَ یَا أَبَانُ دَعْهُ لَا تَرِدْهُ قُلْتُ بَلَى جُعِلْتُ فِدَاكَ فَلَمْ أَزَلْ أُرَدِّدُ عَلَیْهِ فَقَالَ یَا أَبَانُ تُقَاسِمُهُ شَطْرَ مَالِكَ ثُمَّ نَظَرَ إِلَیَّ فَرَأَى مَا دَخَلَنِى فَقَالَ یَا أَبَانُ أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ ذَكَرَ الْمُؤْثِرِینَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ قُلْتُ بَلَى جُعِلْتُ فِدَاكَ فَقَالَ أَمَّا إِذَا أَنْتَ قَاسَمْتَهُ فَلَمْ تُؤْثِرْهُ بَعْدُ إِنَّمَا أَنْتَ وَ هُوَ سَوَاءٌ إِنَّمَا تُؤْثِرُهُ إِذَا أَنْتَ أَعْطَیْتَهُ مِنَ النِّصْفِ الْ‏آخَرِ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 249 روایة:8@*@
ترجمه :
ابان بن تغلب گوید: به امام صادق (ع) طواف میكردم: مردى از اصحاب بمن برخورد و در خواست كرد همراه او بروم كه حاجتى دارد، او بمن اشاره كرد و من كراهت داشتم امام صادق (ع) را رها كنم و با او بروم، باز در میان طواف بمن اشاره كرد و امام صادق (ع) او را دید، بمن فرمود: اى ابان این تو را میخواهد؟ عرض كردم: آرى. فرمود: نزدش برو، عرض كردم: طواف را بشكنم؟ فرمود: آرى: گفتم: اگر چه طواف واجب باشد؟ فرمود: آرى، ابان گوید: همراه او رفتم و سپس خدمت حضرت رسیدم و پرسیدم حق مؤمن را بر مؤمن بمن خبر ده، فرمود: اى ابان این موضوع را كنار گذار و طلب مكن، عرض كردم: چرا، قربانت گردم، سپس همواره تكرار كردم و باو اصرار نمودم تا فرمود: اى ابان نیم مالت را باو میدهى، سپس بمن نگریست و چون دید كه چه حالى بمن دست داد فرمود: اى ابان، مگر نمیدانى كه خداى عزوجل كسانیرا كه دیگران را بر خود ترجیح داده‏اند یاد فرموده؟ (آنجا كه فرموده است: و یؤثرون على أنفسهم ولو كان بهم خصاصة) عرض كردم: چرا قربانت. فرمود: آگاه باش كه چون تو نیمى از مالت را باو دهى او را بر خود ترجیح نداده‏اى، بلكه تو و او برابر شده‏اید، ترجیح او بر تو زمانى است كه از نصف دیگر باو دهى.
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ عِیسَى بْنِ أَبِى مَنْصُورٍ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَا وَ ابْنُ أَبِى یَعْفُورٍ وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَلْحَةَ فَقَالَ ابْتِدَاءً مِنْهُ یَا ابْنَ أَبِى یَعْفُورٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص سِتُّ خِصَالٍ مَنْ كُنَّ فِیهِ كَانَ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَنْ یَمِینِ اللَّهِ فَقَالَ ابْنُ أَبِى یَعْفُورٍ وَ مَا هُنَّ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ یُحِبُّ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ لِأَخِیهِ مَا یُحِبُّ لِأَعَزِّ أَهْلِهِ وَ یَكْرَهُ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ لِأَخِیهِ مَا یَكْرَهُ لِأَعَزِّ أَهْلِهِ وَ یُنَاصِحُهُ الْوَلَایَةَ فَبَكَى ابْنُ أَبِى یَعْفُورٍ وَ قَالَ كَیْفَ یُنَاصِحُهُ الْوَلَایَةَ قَالَ یَا ابْنَ أَبِى یَعْفُورٍ إِذَا كَانَ مِنْهُ بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ بَثَّهُ هَمَّهُ فَفَرِحَ لِفَرَحِهِ إِنْ هُوَ فَرِحَ وَ حَزِنَ لِحُزْنِهِ إِنْ هُوَ حَزِنَ وَ إِنْ كَانَ عِنْدَهُ مَا یُفَرِّجُ عَنْهُ فَرَّجَ عَنْهُ وَ إِلَّا دَعَا اللَّهَ لَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ثَلَاثٌ لَكُمْ وَ ثَلَاثٌ لَنَا أَنْ تَعْرِفُوا فَضْلَنَا وَ أَنْ تَطَئُوا عَقِبَنَا وَ أَنْ تَنْتَظِرُوا عَاقِبَتَنَا فَمَنْ كَانَ هَكَذَا كَانَ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَیَسْتَضِى‏ءُ بِنُورِهِمْ مَنْ هُوَ أَسْفَلُ مِنْهُمْ وَ أَمَّا الَّذِینَ عَنْ یَمِینِ اللَّهِ فَلَوْ أَنَّهُمْ یَرَاهُمْ مَنْ دُونَهُمْ لَمْ یَهْنِئْهُمُ الْعَیْشُ مِمَّا یَرَوْنَ مِنْ فَضْلِهِمْ فَقَالَ ابْنُ أَبِى یَعْفُورٍ وَ مَا لَهُمْ لَا یَرَوْنَ وَ هُمْ عَنْ یَمِینِ اللَّهِ فَقَالَ یَا ابْنَ أَبِى‏یَعْفُورٍ إِنَّهُمْ مَحْجُوبُونَ بِنُورِ اللَّهِ أَ مَا بَلَغَكَ الْحَدِیثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص كَانَ یَقُولُ إِنَّ لِلَّهِ خَلْقاً عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ وَ عَنْ یَمِینِ اللَّهِ وُجُوهُهُمْ أَبْیَضُ مِنَ الثَّلْجِ وَ أَضْوَأُ مِنَ الشَّمْسِ الضَّاحِیَةِ یَسْأَلُ السَّائِلُ مَا هَؤُلَاءِ فَیُقَالُ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ تَحَابُّوا فِى جَلَالِ اللَّهِ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 250 روایة:9@*@
ترجمه :
عیسى بن ابى‏منصور گوید: من و ابن ابى یعفور و عبدالله بن طلحه خدمت امام صادق (ع) بودیم، حضرت بدون پرسش ما ابتدا كرد و فرمود: اى ابن ابى یعفور! رسول خدا (ص) فرمود: شش خصلت است كه در هر كس باشد، در برابر خدا و در جانب راست او باشد، ابن ابى یعفور گفت: آنها چیست قربانت گردم؟ فرمود: مرد مسلمان براى برادرش دوست داشته باشد آنچه را براى عزیزترین خاندانش میخواهد. و ناخوش داشته باشد براى برادرش آنچه را براى عزیزترین خاندانش ناخوش دارد و با او دوستى خالص و صمیمانه داشته باشد.
ابن ابى یعفور گریست و عرض كرد: چگونه با او دوستى خالص داشته باشد؟ فرمود: اى پسر ابى‏یعفور! چون با او باین درجه از دوستى باشد، آنچه در دل دارد برایش توضیح میدهد. پس اگر او مسرور باشد این هم مسرور میشود و اگر اندوهگین باشد، اندوهگین شود پس اگر بتواند باو گشایشى دهد، گشایش میدهد و گرنه برایش دعا میكند.
سپس امام صادق (ع) فرمود: سه چیز از آن شماست (و آن دوستى و ناخوشى و مناصحتى است كه ذكر شد) و سه چیز از آن ما و آن شناختن شما فضیلت مار است و گام برداشتن دنبال ما و منتظر بودن عاقبت ما (كه فرج و گشایش مسلمین در آنست).
پس هر كس چنین باشد در پیشگاه خداى عزوجل قرار گیرد و كسانیكه در درجه پائین‏تر باشند از نور آنها پرتو گیرند و اما كسانیكه در جانب راست (رحمت) خدایند (و اینها همان كسانند كه در پیشگاه خدایند و یا دسته دیگرى باشند مانند آنها) اگر كسانیكه در درجه پائین‏تر هستند ایشانرا به بینند، خوشى زندگى آنها گوارا و تلخ گردد. بجهت فضیلتى كه براى آنها مى‏بینند.
ابن ابى یعفور گفت: با آنكه در جانب راست خدایند چگونه نمى‏بینند؟ (دیده نمیشوند؟) فرمود اى پسر ابى یعفور! آنها بنور خدا پوشیده شده‏اند، مگر این حدیث بتو نرسیده كه رسول خدا صلى الله - علیه و آله میفرمود: براى خدا مخلوقى است در جانب راست عرش در برابر خدا و جانب راست او كه رخسارشان از برف سپیدتر و از خورشید فروزان‏تر است، كسى كه میپرسد: اینها كیانند؟ در پاسخ گفته میشود: اینها كسانى هستند كه در جلال خدا با یكدیگر دوستى كرده‏اند (یعنى دوستى آنها با یكدیگر بجهت عظمت و احترام خدا بوده، نه بجهت اغراض دنیوى).
عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع فَدَخَلَ رَجُلٌ فَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ كَیْفَ مَنْ خَلَّفْتَ مِنْ إِخْوَانِكَ قَالَ فَأَحْسَنَ الثَّنَاءَ وَ زَكَّى وَ أَطْرَى فَقَالَ لَهُ كَیْفَ عِیَادَةُ أَغْنِیَائِهِمْ عَلَى فُقَرَائِهِمْ فَقَالَ قَلِیلَةٌ قَالَ وَ كَیْفَ مُشَاهَدَةُ أَغْنِیَائِهِمْ لِفُقَرَائِهِمْ قَالَ قَلِیلَةٌ قَالَ فَكَیْفَ صِلَةُ أَغْنِیَائِهِمْ لِفُقَرَائِهِمْ فِى ذَاتِ أَیْدِیهِمْ فَقَالَ إِنَّكَ لَتَذْكُرُ أَخْلَاقاً قَلَّ مَا هِیَ فِیمَنْ عِنْدَنَا قَالَ فَقَالَ فَكَیْفَ تَزْعُمُ هَؤُلَاءِ أَنَّهُمْ شِیعَةٌ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 251 روایة:10@*@
ترجمه :
محمد بن عجلان گوید: خدمت امام صادق (ع) بودم كه مردى در آمد و سلام كرد، حضرت از او پرسید برادرانت كه از آنها جدا شدى چگونه بودند؟ او ستایش نیكو كرد و تزكیه نمود و مدح بسیار حضرت باو فرمود: ثروتمندان از فقرا چگونه عیادت كنند؟ عرض كرد: اندك. فرمود: دیدار و احوالپرسى ثروتمندانشان از فقرا چگونه است؟ عرض كرد: اندك، فرمود: دستگیرى و مالدادن توانگرانشان به بینوایان چگونه است؟ عرض كرد: شما اخلاق و صفاتى را ذكر میكنى كه در میان مردم ما كمیاب است فرمود: پس چگونه آنها خود را شیعه میدانند؟
أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ الشِّیعَةَ عِنْدَنَا كَثِیرٌ فَقَالَ فَهَلْ یَعْطِفُ الْغَنِیُّ عَلَى الْفَقِیرِ وَ هَلْ یَتَجَاوَزُ الْمُحْسِنُ عَنِ الْمُسِى‏ءِ وَ یَتَوَاسَوْنَ فَقُلْتُ لَا فَقَالَ لَیْسَ هَؤُلَاءِ شِیعَةً الشِّیعَةُ مَنْ یَفْعَلُ هَذَا
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 252 روایة:11@*@
ترجمه :
ابو اسماعیل گوید: به امام صادق (ع) عرض كردم: قربانت گردم، نزد ما شیعه بسیار است فرمود: آیا توانگر بفقیر توجه میكند، و آیا نیكوكار از بدكردار در میگذرد و با یكدیگر مواسات میكند؟ عرضكردم: نه، فرمود: آنها شیعه نیستند. شیعه كسى است كه چنان كند.
مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ فُضَیْلٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ص یَقُولُ عَظِّمُوا أَصْحَابَكُمْ وَ وَقِّرُوهُمْ وَ لَا یَتَجَهَّمُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً وَ لَا تَضَارُّوا وَ لَا تَحَاسَدُوا وَ إِیَّاكُمْ وَ الْبُخْلَ كُونُوا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِینَ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 252 روایة:12@*@
ترجمه :
امام باقر صلوات الله علیه فرمود: اصحاب خود را بزرگ دارید و احترام كنید و بیكدیگر رو ترش نكنید. زیان نزنید و رشك نبرید و از بخل بپرهیزید تا از بندگان مخلص خدا باشید.
أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ الْحَسَنِ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع أَ یَجِى‏ءُ أَحَدُكُمْ إِلَى أَخِیهِ فَیُدْخِلَ یَدَهُ فِى كِیسِهِ فَیَأْخُذَ حَاجَتَهُ فَلَا یَدْفَعَهُ فَقُلْتُ مَا أَعْرِفُ ذَلِكَ فِینَا فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَلَا شَیْ‏ءَ إِذاً قُلْتُ فَالْهَلَاكُ إِذاً فَقَالَ إِنَّ الْقَوْمَ لَمْ یُعْطَوْا أَحْلَامَهُمْ بَعْدُ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 252 روایة:13@*@
ترجمه :
امام باقر (ع) به سعید بن حسن فرمود: آیا یكى از شما نزد برادرش میآید و دست در كیسه او میكند و هر چه احتیاج دارد برمیدارد و او جلو گیرش نمیشود؟ عرض كردم: چنین كارى در میان ما سراغ ندارم. امام (ع) فرمود: پس چیزى نیست، عرض كردم: پس هلاكت است (یعنى معذب شوند؟) فرمود هنوز عقول آن مردم كامل نشده (و آداب دینى خود را فرا نگرفته‏اند).
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ رَفَعَهُ عَنْ مُعَلَّى بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ حَقِّ الْمُؤْمِنِ فَقَالَ سَبْعُونَ حَقّاً لَا أُخْبِرُكَ إِلَّا بِسَبْعَةٍ فَإِنِّى عَلَیْكَ مُشْفِقٌ أَخْشَى أَلَّا تَحْتَمِلَ فَقُلْتُ بَلَى إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَالَ لَا تَشْبَعُ وَ یَجُوعُ وَ لَا تَكْتَسِى وَ یَعْرَى وَ تَكُونُ دَلِیلَهُ وَ قَمِیصَهُ الَّذِى یَلْبَسُهُ وَ لِسَانَهُ الَّذِى یَتَكَلَّمُ بِهِ وَ تُحِبُّ لَهُ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ إِنْ كَانَتْ لَكَ جَارِیَةٌ بَعَثْتَهَا لِتُمَهِّدَ فِرَاشَهُ وَ تَسْعَى فِى‏حَوَائِجِهِ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ وَصَلْتَ وَلَایَتَكَ بِوَلَایَتِنَا وَ وَلَایَتَنَا بِوَلَایَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 252 روایة:14@*@
ترجمه :
معلى بن خنیس گوید: از امام صادق (ع) درباره حق مؤمن پرسیدم فرمود: هفتاد حق است كه جز هفت حق را بتو نمیگویم، زیرا بتو مهربانم و میترسم تحمل نكنى، عرضكردم: چرا انشاء الله، فرمود: تو سیر نباشى و او گرسنه، و پوشیده نباشى و او برهنه و راهنماى او باشى و پیراهنیكه میپوشد و زبان گویاى او باشى و براى او بخواهى آنچه را براى خود خواهى و اگر كنیزى دارى او را بفرستى تا فرش و بسترش را مرتب كند و در شب و روز، در حوائج او كوشا باشد پس چون چنین كردى ولایت خود را بولایت ما رسانیده‏اى و ولایت ما را بولایت خداى عزوجل.
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا یَظْلِمُهُ وَ لَا یَخْذُلُهُ وَ لَا یَخُونُهُ وَ یَحِقُّ عَلَى الْمُسْلِمِینَ الِاجْتِهَادُ فِى التَّوَاصُلِ وَ التَّعَاوُنُ عَلَى التَّعَاطُفِ وَ الْمُوَاسَاةُ لِأَهْلِ الْحَاجَةِ وَ تَعَاطُفُ بَعْضِهِمْ عَلَى بَعْضٍ حَتَّى تَكُونُوا كَمَا أَمَرَكُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رُحَمَاءَ بَیْنَكُمْ مُتَرَاحِمِینَ مُغْتَمِّینَ لِمَا غَابَ عَنْكُمْ مِنْ أَمْرِهِمْ عَلَى مَا مَضَى عَلَیْهِ مَعْشَرُ الْأَنْصَارِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 253 روایة:15@*@
ترجمه :
امام صادق (ع) فرمود: مسلمان برادر مسلمانست، باو ستم نكند و او را وانگذارد و نسبت باو خیانت نكند، و بر مسلمانان سزاوار است در پیوستگى با یكدیگر كوشش كنند و در كمك كردن بر مهربانى دو جانبه و مواسات با نیازمندان و عطوفت با یكدیگر تا چنان باشید كه خداى عزوجل بشما دستور فرموده كه: رحماء بینهم «با یكدیگر مهر ورزند 29 سوره 48» با یكدیگر مهربانند و نسبت بامریكه مربوط بآنهاست و فوت شده اندوهگین باشند، برهمان روشى كه گروه انصار در زمان رسولخدا صلى الله علیه و آله بودند.
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّكُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص حَقٌّ عَلَى الْمُسْلِمِ إِذَا أَرَادَ سَفَراً أَنْ یُعْلِمَ إِخْوَانَهُ وَ حَقٌّ عَلَى إِخْوَانِهِ إِذَا قَدِمَ أَنْ یَأْتُوهُ
@@اصول كافى جلد3 صفحه: 253 روایة:16@*@
ترجمه :
رسولخدا صلى الله علیه و آله فرمود: بر مسلمان است كه چون آهنگ مسافرتى كند، برادرانش را آگاه سازد و برادران او است كه چون برگشت بدیدن او آیند.