تربیت
Tarbiat.Org

اخلاق در قرآن جلد سوم
آیت الله محمد تقی مصباح یزدی‏‏

دیدگاه قرآن درباره استهز

قرآن کریم درباره این موضوع، تأکیدها و توصیه های بسیاری دارد که می توان آن ها را به چند دسته تقسیم کرد:
﴿ صفحه 218﴾
نخست، آیاتی که به طور کلی دستور می دهند که هیچ مرد و زن مؤمنی نباید مؤمن دیگری را مسخره کند؛ مانند:
(یا اَیُّهَا الَّذِینَ امَنُوا لایَسْخَرْ قَوْمٌ مِن قَوْم عَسَی اَنْ یَکُونُوا خَیْراً مِنْهُمْ وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساء عَسَی اَنْ یَکُنَّ خَیْراً مِنْهُنَّ)**حجرات/ 11.***.
ای کسانی که ایمان آورده اید! هیچ گروهی نباید گروه دیگری را استهزا کند که شاید آنان از خودشان بهتر باشند و هم چنین نباید زنانی زنان دیگر را استهزا کنند که شاید آن زنان دیگر از خودشان بهتر باشند.
دوم، آیاتی که حوادث عینیِ اتفاق افتاده را بیان می کنند و زشتی و خطر آن ها را یادآور می شوند. این حوادث عینی، در بعضی موارد از سوی کفار، در بعضی موارد از سوی منافقان و در مواردی نیز به دست افراد سست ایمان اتفاق افتاده اند. مثل آیه:
(زُیِّنَ لِلَّذِینَ کَفَرُوا الْحَیاةُ الدُّنْیا وَ یَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِینَ امَنُوا وَ الَّذِینَ اتََّقَوا فَوْقَهُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَ اللَّهُ یَرزُقُ مَنْ یَشاءُ بِغَیْرِ حِساب)**بقره/ 212.***.
زندگی دنیا در نظر کفار، زیبا و باشکوه جلوه کرده، مؤمنان را استهزا می کنند در حالی که مقام پرهیزگاران در روز قیامت بالاتر از ایشان است و خدا هرکس را بخواهد، بی حساب روزی می دهد.
دنیا در چشم کفار، زیبا و باشکوه است و بر عکس آن ها، مؤمنان توجه بیش از حد به زندگیِ دنیا ندارند، بلکه آن را وسیله ای برای رسیدن به آخرت می دانند و اهتمامشان به دنیا در حدی است که برای سعادت ابدی شان مفید باشد. از این رو، در میان مؤمنان کسانی بودند که اموال خود را در راه اسلام صرف کرده و خود تهی دست ماندند و یا به علل دیگری فقیر شدند و کفار، که دشمن اسلام و جامعه اسلامی بودند، اینان را مسخره می کردند. خداوند، در آیه بالا پس از ذکر این جریان کفرآمیز، مؤمنان کفر ستیز را، که اسلام را تقویت کرده و بر آن پایداری می نمودند، دلداری می دهد که در برابر آنان خود را نبازید و بدانید که نزد خدا و در روز قیامت، مقام و مرتبه شما بسیار بالاتر از آنان است.
می توان از جمله آخر آیه، (وَاللَّهُ یَرْزُقُ مَنْ یَشاءُ بِغَیْرِ حِساب)، این نکته را استفاده کرد
﴿ صفحه 219﴾
که علت تمسخر کفار، فقر مؤمنان بوده است. از این رو می فرماید: خداوند است که روزیِ هر کس را به هر اندازه که بخواهد، می دهد.
منافقان نیز با این که تظاهر به اسلام می کردند و در جامعه اسلامی و میان مسلمانان زندگی می کردند، مؤمنان واقعی را به بهانه های گوناگون، به ویژه، به خاطر انفاق ها و صدقاتشان مورد تمسخر و استهزا قرار می دادند که بعضی از آیات به این حقیقت اشاره دارند؛ مثل آیه:
(اَلَّذِینَ یَلْمِزُونَ المُطَّوِّعِینَ مِن الْمُؤْمِنِینَ فِی اْلصَّدَقاتِ وَالَّذِینَ لایَجِدوُنَ اِلاّ جُهْدَهُمْ فَیَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللّهُ مِنهُمْ وَلَهُمْ عَذابٌ اَلِیمٌ)**توبه/ 79.***.
کسانی که عیب جویی می کنند از آن مؤمنانی که در صدقات، بیش از حد واجب انفاق می کنند و آن مؤمنانی که ضمن تهی دستی، از صدقه دادن از آن مقدار ناچیز اموالی که در اختیار دارند، مضایقه نمی کنند، و آنان را مسخره و تحقیر می کنند خداوند آن ها را مسخره و تحقیر خواهد کرد و عذاب دردناکی در انتظارشان خواهد بود.
چنان که از این آیه استفاده می شود، منافقان دو گروه از مؤمنان و خوبان جامعه اسلامی را استهزا می کردند: یکی آنان که بیش از حد واجب، حتی به دادن صدقات مستحبی می پرداختند تا با اطاعت های مستحبی و انقیاد کامل، خشنودیِ خداوند را به دست آورند و دوم آن مؤمنان که صدقاتشان بسیار کم بود و از دادن کمک بیش تر ناتوان بودند؛ مانند مؤمنان تهی دست جامعه اسلامی ایران در زمان جنگ با عراق. اینان نیز با اموال محدودی که داشتند، به هزینه جنگ کمک می کردند. آری، هم در عصر ما (عصر انقلاب اسلامی) و هم در صدر اسلام کسانی بودند که بسیار مایل بودند کمک کنند؛ اما دستشان خالی بود و در عین حال، کمک های ناچیزی که توان آن را داشتند، با کمال میل و رغبت و اخلاص انجام می دادند. منافقان نادان چنین افرادی را با چشمک زدن و پوزخند و اشاره و کنایه استهزا می کردند که با چه چیزهایی می خواهند دولت اسلام را تقویت کنند؛ اما کسانی که این مؤمنان مخلص را مسخره می کنند باید بدانند که طرف حسابشان خدا است و خدا آنان را به مسخره می گیرد و در مقابل این کارها عذاب دردناکی برایشان فراهم کرده است.
﴿ صفحه 220﴾