تربیت
Tarbiat.Org

تفسیر نور جلد 3(سوره های مائده و انعام)
حاج شیخ محسن قرائتی

سوره مائده آیه 1

یَأیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَکُم بَهِیمَةُ الْأَنْعَمِ إِلَّا مَا یُتْلَی‏ عَلَیْکُمْ غَیْرَ مُحِلِّی الصَّیْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ إنَّ اللَّهَ یَحْکُمُ مَا یُرِیدُ

ای کسانی که ایمان آورده‏اید! به عقد و پیمان‏ها(ی خود، با خدا و مردم) وفا کنید. (خوردن گوشت) چهارپایان برای شما حلال گشته، مگر آنها که (حکم حرمتش) بر شما خوانده خواهد شد، و در حال احرام شکار را حلال نشمرید، همانا خداوند به هر چه خواهد (ومصلحت بداند) حکم می‏کند.
نکته ها
کلمه‏ی «بهیمة» در اینجا به معنای چهارپا و اعم از «اَنعام» است، «اَنعام» را به گاو و شتر و گوسفند می‏گویند و «بهیمة الانعام» که سه بار در قرآن آمده به معنای حلال بودن گوشت این چهارپایان است. **تفسیر مجمع‏البیان*** امام صادق‏علیه السلام فرمودند: مراد از «بهیمة الانعام»، جنین حیوان ذبح شده است که تزکیه‏ی مادرش، تزکیه‏ی او نیز به شمار می‏رود. **کافی، ج‏6، ص‏234.*** مرحوم فیض در تفسیر صافی می‏فرماید: ممکن است این روایت بیان مصداق پنهان آن باشد و یا اینکه از شکم مادر به آنها «بهیمة» گفته می‏شود، بنابراین منافاتی با تعمیم ندارد. **قاموس القرآن.***
پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «لادین لمَن لاعهد له» **بحار، ج 16، ص 144.*** ، کسی که وفا ندارد، دین ندارد. آری، اگر به پیمان‏ها عمل نشود، اساس جامعه واعتماد عمومی بهم می‏ریزد وهرج ومرج پیش می‏آید.
قرآن، وفای به پیمان حتّی با مشرکان را لازم می‏داند، «فأتمّوا الیهم عهدهم الی مدّتهم» **توبه، 4.*** و طبق حدیثی از امام صادق‏علیه السلام وفا به پیمان فاجران هم لازم است. **کافی، ج‏2، ص‏162.***
بر اساس روایتی دیگر، اگر یک مسلمان حتّی با اشاره، به دشمن کافر امان داد، بر دیگر مسلمانان رعایت این پیمان اشاره‏ای، الزامی است. ** مستدرک، ج‏2، ص 250.***
کتب آسمانی، عهد خداوند هستند و باید به آنها وفادار بود، عهد قدیم (تورات)، عهد جدید (انجیل) و عهد اخیر (قرآن). در حدیث می‏خوانیم: «القرآن عهداللّه» **کافی، ج‏6، ص 198.***
پیام ها
1- مسلمانان باید به همه‏ی پیمان‏ها، (با هر کس و هر گروه،) پایبند باشند، چه قراردادهای لفظی، چه کتبی و چه عملی ؛ پیمان‏های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی ویا خانوادگی ؛ با قوی یا ضیعف، با دوست یا دشمن، با خدا (مثل نذر و عهد) یا مردم، با فرد یا جامعه، با کوچک یا بزرگ، با کشورهای منطقه یا قراردادهای بین المللی. کلمه‏ی «العقود» دارای الف و لام است که شامل همه‏ی قراردادها می‏شود. «أوفوا بالعقود»
2- ایمان، ضامن وفا به عهد و پیمان‏هاست. «یا ایّها الّذین آمنوا اوفوا بالعقود»
3- آن گونه که پیمان‏شکنی و ظلم، رمز محرومیّت از نعمت‏ها و الطاف الهی است، **اشاره به آیات 160 نساء و 146 انعام.*** پایبندی به عهد و پیمان، عامل بهره‏گیری از آنهاست. «أوفوا بالعقود احلّت لکم» (آری، خوش قولی، رمز خوش روزی بودن است. در مَثَل است: آدم خوش حساب، شریک مال مردم است.)
4- حال که خداوند انواع نعمت‏ها را در اختیار ما گذاشته است، پس به پیمان‏های او وفادار باشیم. «أوفوا بالعقود احلّت لکم»
5 - یکی از پیمان‏های الهی، توجّه به احکام حلال وحرام در خوردنی‏هاست. «اوفوا بالعقود اُحلّت لکم»
6- اسلام، هم به مسائل اجتماعی و هم به مسائل اقتصادی توجّه دارد. (وفای به عهد، مسئله‏ی اجتماعی وبهره‏گیری از حیوانات، از مسائل اقتصادی است.) «أوفوا بالعقود اُحِلّت لکم بهیمة الانعام»
7- مصرف گوشت گاو، شتر و گوسفندی که مرده یا خفّه و... شده باشند، حرام است. «الاّ ما یتلی علیکم»
8 - همه‏ی چهارپایان حلال نیستند. «الاّ ما یُتلی علیکم» (بنابر اینکه جمله، مربوط به انواع چهارپایان باشد.)
9- برای حفظ حرمت احرام باید کمی هم محرومیّت چشید و از شکار، چشم پوشید. «غیر مُحلّی الصید و انتم حُرُم»
10- عمل به محرّمات احرام، از جمله موارد وفای به عهد و پیمان با خداست. «أوفوا بالعقود... غیر مُحلّی الصید و انتم حُرُم»
11- احرام، عهد و پیمان با خداوند است. «أوفوا بالعقود... و انتم حُرُم»
12- احرام، حالتی خاص و ویژه و دارای احترام است. «و انتم حُرُم»
توضیحات
سیمای سوره مائده‏
این سوره یکصد و بیست آیه دارد و چند ماه پیش از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نازل شده و هیچ یک از آیات آن نسخ نگشته است.
این سوره به خاطر دعای حضرت عیسی علیه السلام برای نزول مائده‏ی آسمانی که در آیه‏ی 114 آمده، «مائده» نامیده شده است. البتّه به «عهد» و «عقود» نیز نام‏گذاری شده و در مجموع آیاتِ این سوره نسبت به یک پیمان‏شکنی مهم هشدار می‏دهد.
بیشترین خطاب «یا ایّها الّذین آمنوا» در این سوره است. مثلاً در سوره بقره یازده مرتبه، ولی در این سوره شانزده مرتبه آمده است.
این سوره شامل مسائلی از قبیل: ولایت و رهبری، ردّ عقیده تثلیث، وفای به عهد و پیمان‏ها، گواهی دادن به عدل، تحریم قتل، احکام خوردنی‏ها، احکام وضو، غسل و تیمّم، سفارش به عدالت اجتماعی و احکام وصیّت، قصاص، سرقت، زنا و... می‏باشد.
چون از آخرین سوره‏هایی است که نازل شده، با جمله‏ی «أوفوا بالعقود» در آغاز سوره، سفارش به انجام همه‏ی تعهّدات و پیمان‏ها دارد.