تربیت
Tarbiat.Org

دستور العمل و مرواریدهای درخشان
حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

فصل اول:

در اعمال مشترک ماه رمضان است بدان که این ماه بهترین ماههای است و ماهی است که مردم را خوانده‏اند به میهمانی الهی، نفسها در آن ثواب تسبیح و خواب در آن ثواب عبادت دارد و دعا در آن مستجاب است پس باید (در آن) بزرگسالان را تعظیم کرد و کودکان را ترحم و خویشان را نوازش و صله رحم باید نمود و بر فقرا تصدق باید کرد و نگاه داشت زبان گوش و چشم را از چیزهایی که نباید گفت (و نباید شنید) و نباید دید و مهربانی باید کرد بر یتیمانی و در اوقات نمازها دستها را به دعا بلند نموده که بهترین ساعتها است و باید خلقها را خوب کرد و خدمت غلام خدمتکار مرد و کنیز (خدمتکار زن) را سبک نمود و شر خود را از مردم بازداشت و نماز بسیار بجا آورد و صلوات بسیار فرستاد و قرآن بسیار خواند زیرا که در این ماه خواندن؟ آیه از قرآن ثواب یک ختم در ماههای دیگر را دارد و خداوند در این ماه بسیاری از گناهان را می‏آمرزد، پس باید هر کس سعی کند که آمرزش الهی شامل حال او شود همانا شقی آن کسی است که محروم گردد از آمرزش خدا در این ماه عظیم.
و بدان که اعمال مشترکه این ماه بر چهار قسم است:
قسم اول: اعمالی است که در هر شب و روز این ماه بجا آورده می‏شود و آنها چند امر است:
1 - خواندن این دعا بعد از هر فریضه: اللهم ارزقنی حج بیتک الحرام... و خواندن: یا علی یا عظیم... و خواندن دعای: اللهم ادخل علی اهل القبور السرور...
2 - در این ماه قرآن بسیار بخواند و اگر روزی یک ختم بخواند خوب است.

3 - در شب روز این ماه ذکر صلوات و استغفار و لا اله الا الله را بسیار بگوید و نوافل شب و روز را بجا آورد و شعر نخواند و از محرمات چشم و گوش و زبان خود را نیز روزه دارد.
و بدان که روزه مجرد امساک از غذا و نوشیدنی‏ها نیست.
قسم دوم: اعمالی که در شبهای ماه مبارک رمضان باید بجا آورد و آن نیز چند چیز است.
1 - افطار است و مستحب است که بعد از نماز شام افطار کند مگر آنکه ضعف بر او غلبه کرده باشد یا جمعی منتظر او باشند.
2 - آن که افطار کند بر چیز پاکیزه از حرام و شبهات و بهتر آن است که به خرمای حلال افطار کند تا ثواب نمازش چهار صد برابر گردد و به خرما و آب رطب (خرما تازه) و لبن (شیر) و به حلوا و به نبات و به آب گرم به هر کام که افطار کنند نیز خوب است.
3 - آن که در وقت افطار دعاهای وارد شده آن را بخواند. مثلاً بگوید: اللهم لک صمت و علی رزقک افطرت و علیک توکلت تا خدا عطا کند به او ثواب هر کسی را که در این روز روزه داشته و اگر دعای اللهم رب النور العظیم را که سید بن طاووس روایت کرده بخواند فضیلت بسیار یابد.
4 - در لقمه اول بگوید: یا واسع المغفر اغفرلی
5 - در وقت افطار سوره قدر بخواند.
6 - در وقت افطار تصدق کند و افطار دهد روزه داران را اگر چه به چند دانه خرما یا شربتی آب باشد.
7 - در هر شب خواندن هزار مرتبه انا انزلنا (سوره قدر) وارد است.
8 - در هر شب صد مرتبه حج دخان بخواند اگر میسر شود.
9 - این دعا را در هر شب بخواند تا گناه چهل ساله او آمرزیده شود: اللهم رب شهر رمضان...
10 - در هر شب بعد از نماز مغرب دعا کند برای حج به این دعا: اللهم بک و منک اطلب...
11 - در هر شب دعای افتتاح را بخواند.
12 - در هر شب بخواند اللهم انی اسئلک ان تجعل فیما تقضی... و نیز بخواند: اللهم برحمتک فی الصالحین... و بدان که از چیزهایی که در شبهای ماه رمضان باید بجا آورده شود؛ هزار رکعت نماز است در مجموع این ماه، به طوری که در جای خود شرح داده شد.
قسم سوم: در اعمال سحرهای ماه مبارک رمضان است:
و آن نیز چند (عمل) است:
1 - سحری خوردن و ترک نکند آن را اگر چه به یک دانه خرما یا شربت آب باشد و بهترین سحرهای سویق یعنی قاووت و خرما است و وارد شده که حق تعالی و ملائکه صلوات می‏فرستند بر آنها که استغفار می‏کنند در سحرها و سحری می‏خوردند.
2 - در وقت سحر سوره انا انزالناه بخواند که هر که ثواب سوره مبارکه را در وقت افطار کردن و سحری بخواند؛ در بین این دو وقت ثواب کسی را داشته باشد که در راه خدا در خون خود بغلطد.
3 - دعای ابوحمزه ثمالی را در سحرها بخواند.
4 - دعای اللهم انی اسئلک من بهائک را در سحرها بخواند.
5 - این دعا را که شیخ و سید ذکر کرده‏اند: یا عدتی عند کربتی...
6 - بخواند دعای ادریس را که هر دو (شیخ طوسی و سید بن طاووس) روایت کرده‏اند: سبحانک لا اله الا انت...
7 - بخواند این تسبیحات را که سید روایت کده سبحان من یعلم جوارح القلوب...
8 - بخواند این دعا را که مختصرترین دعاهای سحر است: یا مفز عی عند کربتی... و بدان که علما فرموده‏اند که اگر نیت روزه را بعد از سحری بنماید بهتر است و از اول شب تا آخر شب نیت می‏توان کرد. همین که می‏داند و قصد دارد که فردا برای خدا روزه بگیرد و امساک از مفطرات کند بس است و شایسته است که در سحرها نماز شب را ترک نکند و تهجد به عمل آورد.
قسم چهارم: در اعمال روزهای ماه رمضان است: و آن چند چیز است:
1 - در هر روز بخواند: اللهم هذا شهر رمضان و هذا شهر الصیام... و این دعا به دو گونه روایت شده، یکی مختصر است چنان که در کافی است و حقیر در هدیه الزائر آن را نقل کرده‏ام و دیگر مبسوط است چنان که در اقبال است و علامه مجلسی رحمت اله آن را در زاد المعاد نقل فرموده است.
2 - خواندن این تسبیحات ده گانه است در هر روز سبحان الله باری النسم.. (23)
3 - خواندن این صلوات است: ان اله و ملائکته یصلون علی النبی.. .
4 - خواندن این دعای عظیم الشان است: اللهم انی ادعوک کما امرتنی...
5 - خواندن این دعا که در اقبال است: یا عدتی فی کربتی...
6 - خواندن این دعا که شیخ و سید روایت کرده‏اند و حقیر در هدیه نقل کرده‏ام: اللهم انی اسئلک من فضلک بافضله...
7 - خواندن این دعا است که شیخ کفعمی ذکر فرمود: یا ذا الذی کان قبل کل شی‏ء و خلق کل شی‏ء ثم ییقی کل شی‏ء یاذا الذی لیس فی السموات العلی و لا فی الارضین السفلس و لا فوقهن و لا تحتهن اله یعبد غیره لک الحمد حمدا لا یقوی علی احصائه الا انت صل علی محمد و آل محمد صلوه لا یقوی علی احصائها الا انت .
8 - در هر روز صد مرتبه این ذکر را بگوید که محدث فیض در خلاصه الاذکار ذکر فرموده: سبحان الضار النافع سبحان القاضی بالحق سبحان العلی الاعلی سبحانه و بحمده سبحانه و تعالی .