تربیت
Tarbiat.Org

فیض العلام فی عمل الشهور و وقایع‏الایام‏
حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

وقایع و اعمال ماه شعبان‏

ابن باب در دو فصل است:
فصل اول -در اعمال مشتر که این ماه شریف است.
بدانکه شعبان ماه بسیار شریفی است و منسوب است به حضرت رسولخدا(ص) و فضیلتش زیاده از ماه رجب است و ماهی است که زیاد میشود در آن روزیهایی بندگان از برای ماه رمضان و زینت میکنند در ان بهشتهارا و در فضیلت روزه‏اش روایات بسیار وارداست، بلکه روایت شده که روزه شعبان برای کسیکه مرتکب خون حرام شده باشد، نفع می‏بخشد او را وسید از برای روزه هر روزه این ماه، فضیلتی روایت کرده است.
بالجمله، اعمال مشترکه این ماه، چند امر است:
1 - در هر روزی هفتاد مرتبه بگوید: استغفرالله و اسئله التوبه.
2 - در هر روز، هفتاد مرتبه بگوید:
استغفرالله الذی لا اله الا هوالرحمن الرحیم الحی القیوم و اتوب الیه ‏
در بعضی روایات:الحی القیوم پیش ازالرحمن الرحیم است و عمل بهر دو خوب است و از رویات مستفاد میشود که بهترین دعاها و اذکار در این ماه، استغفار است‏
3 - در هر روز، در فوت زوال و در شب نیمه، این صلوات را بخواند:
اللهم صل علی محمد و آل محمد شجرة النبوه، الخ.
4 - مناجات با خدا در این ماه باین مناجات که از حضرت امیر وائمه علیهم السلام روایت شده که در ماه شعبان میخوانند:
اللهم صل علی محمد و آل محمد و اسمع دعائی الخ.
5 - تصدق کند در این ماه اگر چه به نصف دانه خرما باشد تا حق تعالی، بدن او را بآتش جهنم حرام گرداند و روایت است که بهترین اعمال در این ماه، تصدق کردن و طلب آمرزش نمودن است.
6 - در مجموع این ماه، هزار مرتبه بگوید: لا اله الا الله و لا نعبد الا ایاه مخلصین له الدین و لو کره المشرکون که ثواب بسیار دارد از جمله آنکه عبادت هزار ساله در نامه عملش نوشته شود.
7 - روزه بگیرد دوشنبه و پنجشنبه این ماه را که بر آورده شود از او بیست حاجت دنیا و بیست حاجت از حاجتهای آخرت.
8 - در هر پنجشنبه این ماه، دو رکعت نمازگذارد در هر رکعت بعد ازحمد صد مرتبهتوحید بخواند و بعد از سلام صد مرتبه صلوات بفرستد و روزه‏اش نیز فضیلت دارد و روایت است که در هر روز پنجشنبه ماه شعبان زینت میکنند آسمانها را، پس ملائکه عرض میکنند، خداوند بیامرز روزه داران این روز را دعای ایشان مستجاب گردان.
9- در این ماه، صلوات بسیار بفرستد.
10 - آنکه از روز جمعه آخر ماه تابقیه ماه بسیار بگوید:
اللهم ان لم تکن غفرت لنا فیما مضی من شعبان فاغفرلنا فیما بقی منه ‏
فصل دوم - در ذکرایام ولیالی ماه شعبان است:
ش 1:
چون هلال را دید دعای هلال را بخواند و هفتمرتبه، سوره حمد را فراموش نکند و نیست روزه این ماه کند و یاد آورد زمان پیغمبر را که چون آنحضرت، هلال شعبان را میدید، امر میفرمود: ندا کننده را که ندا کند در میان مردم که ای اهل مدینه من رسولم از جانب رسولخدا(ص) بسوی شما و میفرماید که شعبان ماه من است، خدا رحمت کند کسی را که یاری کند مرا بر ماه من.
امیرالمؤمنین(ع) فرموده که از من فوت نشده روزه شعبان از زمانیکه شنیدم منادی رسولخدا، این ندا میکند و تا زنده هستم از من فوت نخواهد شد، انشاءالله.
سید از برای این شب چند نماز نقل کرده است:
اول - صد رکعت بهحمد و توحید یکمرتبه و بعد از فراغ، هفتاد مرتبه سورهحمد
دوم - داوزده رکعت بهحمد وتوحید پنجمرتبه.
سوم - دو رکعت، در هر رکعت بعد ازحمد سی مرتبه توحید و بعد از سلام بگوید اللهم هذا عهدی عندک یوم القیمة (88)
چهارم - دو رکعت نماز کند در هر رکعت بعد از حمد یازده مرتبه توحید و این نماز را در شب دوم و سوم این ماه نیز بخواند وروزهای این شبها را هم روزه بگیرد.
ر 1:
روزه‏اش فضیلت بسیار دارد و وارد شده که بهشت او را واجب گردد، البته.
در این روز، سنه 317، عبدالله بن احمد، ابوالقاسم کعبی بلخی رئیس طائفه معتزله وفات کرد.
در این روز، سنه 264، وفات کرد: شیخ الفقهاء الاصولیین و مربی العلماء و المجتهدین، البحر الزاخر، مولانا الشیخ محمد حسن النجفی ابن الشیخ باقر صاحب کتاب جواهرالکلام: الذی لم یصنف فی الاسلام مثله فی الحلال والحرام‏.
ش 2:
نمازش پنجاه رکعت است به حمد و توحید و معوذتین.
ر 2:
در این روز، سنه 2 و بقولی روز آخر این ماه، فرض روزه ماه رمضان شد و آیه مبارکه: یا ایها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام نازل گردید.
دراین روز، سنه 202، فضل بن سهل در حمام سرخس غیلة مقتول شد، هنگامیکه با مأمون و حضرت امام رضا(ع) بجانب عراق سفر میکردند و او را ذوالریاستین میگفتند بجهت آنکه وزیر و مشیر مأمون بود و هم ریاست جند و لشکربا او بوده.
در این روز سنه 255، معتز بالله بن متوکل خلیفه 13 عباسی مقتول شد و سببش آن بوده که طایفه اتراک از لشکر او با اویاغی شدند و بسر کردگی صالح بن وصیف در روز مبعث براو شوردیدند و در حجره او ریختند و پای او را گرفتند و بیرون کشیدند و او را در آفتاب گرم بپای داشتند و از حرارت زمین، گاهی معتز تکیه بر یکپا میکرد و چون گرم میشد، آن پا را بر میداشت و پای دیگر را میگذاشت و پیوسته ایشان بر او لطمه میزدند و میگفتند خود را از خلافت خلع کن واو، ابا میکرد و دست خود را پسر صورت کرده بود تا آنکه بیچاره شد و خود را خلع کرد، پس سه روز صالح او را از طعام و شراب منع کرد پس او را رد سردابی نمود و در آن را مسدود کرد تا رد آنجا هلاک شد و بقولی او را با آب جوش حقنه کرد تا بمرد و بنحو دیگر وفات او را نقل کرده‏اند و معتز ملعون، قاتل حضرت هادی علیه‏السلام است.
و نیز در این روز، سنه 396، خواجه عبدالله انصاری متولد شده و او از احفاد ابو ایوب انصاری و صاحب مناجات فارسیه و کلمات حکیمه است وفاتش در حدود سنه 481، بوده و در بقعه کاذر گاه هرات بخاک رفته و قبری که در صحن حضرت سلمان در مدائن است و منسوب به عبدالله انصاری است معلوم نیست که از کیست، زیرا که معروف باین نام، دو نفرند یکی این مرد و دیگری عبدالله بن حزام انصاری پدر جناب جابر و او از شهداء احد و با شهداء در احد مدفون استو او همانستکه با عمروبن الجموح شوهر خواهر در یک مقبره دفن شده‏اند نقل شده که قبر ایشان در معبر سیل بود وقتی سیلاب آمد و قبرایشان راآب ببرد، عبدالله را نگریستند که دستش بر روی جراحت خود بود، چون دست او را بازداشتند، خون از جراحت او آمد لاجرم دستش را بجای خود گذاشتند.
و هم نقل است که در زمانی که معاویه خواست در احد چشمه جاری کند، چشمه بر قبر عمرو و عبدالله میگذشت، ایشانرا از قبر در آوردند و چون دراین کار، کسی معاویه را انکار نکرد ابوسیعد خدری گفت: بعد از این، هیچ منکر را کس انکار نخواهد کرد.
ش 3:
شب ولادت امام حسین علیه‏السلام است و دو رکعت نماز دارد، در هر رکعت حمد و بیست و پنجمرتبه توحید.
ر 3:
روز بسیار مبارکی است و موافق مشهور روز ولادت با سعادت حضرت سید الشهداء است و روز یستکه ملائکه آسمانها به تهنیت پیغمبر خدا(ص) باین مولود مسعود آمدن و از خاک قبر آن مظلوم برای رسولخدا(ص) آوردند و او را تعزیت نیز بگفتند و فطرس ملک یا دردائیل پناه بآن طفل معصوم و امام مظلوم برد، خداوند او را بخشید و بجای خودش بگردانید واز برای روز شریف، چند عمل است:
1 - روزه‏
2 - خواندن این دعا: اللهم انی اسئلک بحق المو لود فی‏هذاالیوم، الخ.‏
3 - خواندن: اللهم انت متعالی امکان، الخ و این آخر دعائی است که حضرت سیدالشهداء، خواند در ان روز یکه کفار، دور او را احاطه کرده بودند و علما این دعا را از دعاهای روز سوم این ماه گرفته‏اند.
و بدانکه سه دعا نقل شده که امام حسین علیه‏السلام هر سه را در روز عاشوراء خوانده‏اند:
اول - دعای است که در وقت صبح عاشوراء خواند، دست بدرگاه الهی بلند کرد و گفت: ‏اللهم انت ثقتی فی کل کرب، الخ.‏
دوم - دعائی است که تعلیم امام زین العابدین(ع) فرمود در آنروز در وقتی که آنحضرترا در برگشت و خونها در بدن مبارکش جوش میخورد و فرمود: ای پسر حفظ کن از من دعای را که تعلیم فرمود آنرا بمن فاطمه و تعلیم فرمود باو رسولخدا و تعلیم نمود باو، جبرئیل از برای حاجت و مهم و اندوه و بلاهای سخت که نازل میشود و امر دشوار و فرمود بگو:
‏بحق یس و القران الحکیم و بحق طه و القران العظیم یامن یقدر علی حوائج السائلین یامن یعلم مافی الضمیر یا منفس عن المکروبین یا مفرج عن المغمومین یا راحم الشیخ الکبیر یا رازق الطفل الصغیر یامن لایحتاج الی التفسیر صل علی محمد وال محمد وافعل بی‏کذا و کذا.‏
و بجای این کلمه، حاجات ذکر شود.
سوم - دعای اللهم انت متعالی المکان است که آخر دعای آنحضرت بوده، علامه مجلسی فرموده که زیارت امام حسین و غسل زیارت در این روز، مستحب است.
بدانکه در این روز، سنه 60، جناب سید الشهداء(ع) وارد مکه شد و چون کوفیان فهمیدند که آنجناب سر از بیعت یزید بر تافته و بجانب مکه شتافته کاغذهای متواتر و متوالی خدمت آنحضرت نوشتند و او را به کوفه طلبیند، حضرت جواب نامه‏های ایشان را باجناب مسلم روانه کرد، چنانچه در ماه رمضان، بآن اشاره شد.
ش 4:
نمازش چهل رکعت است در هر رکعت حمد یکمرتبه و بیست و پنج مرتبه توحید.
ر 4:
در این روز، سنه 440، شیخ عارف ابوسعیدبن ابوالخیر وفات کرد: شیخ بهائی فرموده که او معروف بود به محبت اهل بیت علیهم‏السلام.
و در این روز، سنه 683، صاحب اعظم شمس‏الدین محمد جوینی امامی، ملقب به صاحب‏الدیوان وزیر هلاکوخان شهید شد و در روز چهارم ذیقعده بحال او فی الجمله، اشاره شد.
و در این روز، سنه 694، سلطان غازان بشرف اسلام رسید و نام خود را محمد گذاشت و بسسب اسالم او، قریب صدهزار نفر از عساکر و غیره مسلمان شد و علمای اسلام را انعام بسیار فرمود و آتشکده‏ها را امر فرمود که خراب و ویران کردند و بتها را درهم شکستند.
ش 5:
نمازش دورکعت است، هر رکعت حمد و پانصد مرتبه توحید و بعد از نماز، هفتاد مرتبه صلوات.
ر 5:
در این روز، سنه 4: بنابر روایتی ولادت حضرت امام حسین علیه‏السلام واقع شده است.
و هم در این روز، بقول شهید ولادت امام زین العابدین علیه‏السلام واقع شده است.
علامه مجلس فرموده که اگر احتیاطاً امروز و روز سوم راحرمت بدارند و اعمال آنروز را در این روز، بعمل آوردند خصوصاً زیارت، بهتر است.
و در این روز، سنه 435، سلطان الدوله دیلمی که از متصلبین شیعه بوده وفات کرده.
ش 6:
نمازش چهار رکعت است، در هر رکعت حمد یکمرتبه و توحید پنجاه مرتبه.
ر 6:
در این روز، سنه 573، ابن‏الصیفی سعد بن محمد معروف به حیص و بیص شاعر وفات کرد و در مقابر قریش بخاک رفت و از شعرهای او است.
ملکنا فکان العفو مناسجیة - فلما ملکتم سال بالدم ابطح‏
و از برای او است قضیه معروفه در انشاد آن.(89)
ش 7:
نماز دو رکعت است در رکعت اول، بعد از حمد صد مرتبه توحید و در دوم بعد از حمد صد مرتبه آیةالکرسی.
ر 7:
در روایتی است که روز ولادت حضرت امیرالمؤمنین علیه‏السلام بوده، لکن خلاف مشهور است.
ش 8:
نماز دو رکعت است در رکعت اول حمد و آیة آمن الرسول تا آخر سوه و پانزده مرتبه توحید و در دوم حمد و آیة قل انما انابشر و پانزده مرتبه توحید.
ر 8:
در این روز، سنه 1137، سلطان محمد افغانی وفات کرد و سلطان اشرف مردود بجای وی نشست و این در ایامی بود که با افاغنه به اصفهان ریخته بودند و اصفهان را مسخر کرده و شاه سلطان حسین صفوی را حبس کرده بودند، پس بامر او قریب پانصد حمام و مدرسه و مسجد را خراب کردند و فتنه افاغنه بر اهل اصفهان و ابتلای بقحط و غلا بیشتر از آنستکه ذکر شود و آقا هادی نجل مرحوم آخوند ملاصالح مازندانی از وضع قحطی اصفهان در آن ایام، قصه عجیبی نقل کرده و چون خیلی غریب می‏نمود، ذکر نکردم.
ش 9:
نمازش چهار رکعت است، در هر رکعت حمد و ده مرتبه نصر.
ر 9:
بقولی ولادت حضرت سجاد(ع) واقع شده.
و در این روز، سنه 357، متقی بالله خلیفه 21 عباسی وفات کرد.
و در این روز، سنه 481، وفات یافت: ابوالقاسم عبدالعزیز معروف به ابن براج فقیه امامی مؤلف جمله از کتب فقیه مثل کامل و موجز و مهذب و غیره‏ها و او شاگرد سید مرتضی و شیخ بوده و در طرابلس که نزدیک بعلبک باشد قضاوت داشته و از دره بهیه معلوم میشود که از القاب او حافی است، چنانچه در مبحث نماز میت فرموده:
والخلع للخداء دون الاحتقاء - و سن فی قضائه الحافی الحفاء
و در این روز، سنه 577، عبدالرحمن بن محمد معروف به ابن الانباری - نحوی وفات کرد و انبار در قدیم بلدی بوده در جنب فرات، ده فرسخی بغداد و در سابق انبار طعام کسری بوده.
و در این روز، سنه 1039، سیلی عظیم در مکه و داخل خانه مکه شد و چهار هزار و دو نفر غرق شدند که از جمله معلمی بود باسی شاگرد و در روز دیگر که پنجشنبه دهم باشد، منهدم شد تمام عرض خانه از طرف میزاب و قریب نصفی هم از طرف طول و این بود تا روز سه شنبه سوم جمادی الاخره سنه 1040، بقیه خانه را منهدم کردند مگر موضع حجر الاسود را دوباره محکم شاختند و کسیکه اساس آنرا بلند کرد و ساخت، سید اجل عالم مرحوم آسید بن زین العابدین کاشی مجاور به مکه تلمیذ ملامحمد امین استرآبادی بوده و این سید در این باب کتابی نوشته موسوم به مفرحة الانام فی تأسیس بیت‏الله‏الحرام و در آخر کار بدست اهل سنت، شهید شد، رحمه‏الله.
ش 10:
نمازش چهار رکعت ست، در هر رکعت حمد و آیةالکرسی و کوثر سه مرتبه.
ر 10:
در این روز، سنه 754، وفات کرد: پسر خواهر آیةالله علامه حلی، سید عمید - الدین که از خانواده علم و صاحب شرح تهذیب الاصول و غیره است و او غیر از عمیدالروساء هبةالله ابن حامد، راوی صحیفه سجادیه و گوینده حدثنا است که در اول صحیفه است.
ش 11:
نماز هشت رکعت است، در هر رکعت حمد و ده مرتبه جحد.
ر 11:
در این روز، سنه 776، وفات کرد: محمد بن عبدالرحمن معروف به ابن الصانع حنفی صاحب شرح‏الفیه و شرح قصیده برده.
و در این روز، سنه 1173، وفات کرد: ملااسمعیل مازندرانی خاجوئی صاحب شرح مدارک و غیره در تخته فولاد بخاک رفت.
ش 12:
نمازش دوازده رکعت است در هر رکعت حمد و ده مرتبه الهیکم التکاثر.
ش 13:
دو رکعت نماز کند، در هر رکعت حمد و یکمربته سوره والتین و از برای این شب و دو شب بعد، نمازی است که در شب سیزدهم رجب ذکر شد.
ش 14:
نمازش چهار رکعت است، در هر رکعت حمد و پنجمرتبه سوره والعصر.
ش 15:
شب بسیار مبارکی است و فضیلت و اعمال آن زیاده از آنستکه ذکر شود و این شب را لیلةالبرات و لیلةالصک و لیلةالمبارکه و لیلةالرحمة گویند و این شب بعد از لیلةالقدر افضل لیالی است و حق تعالی فضل خود را در این شب به بندگاه عطا میفرماید و باحسان خود، گناهان ایشان را میآمرزد و شبی است که حق تعالی بذات مقدس، خود، خود قسم خورده که سائلی را از درگاه خود رد نکند مگر آنکه معصیتی از خدا بطلبد.
و روایت است که از اول تا بآخر این شب از جانب حق تعالی ندا میرسد که آیا استغفار کننده‏ای هست که طلب آمرزش کند از گناهان خود، تامن او را بیامرزم. آیا کسی هست که طلب روزی کند، تا من او را روزی دهم و از جمله برکات این شب آنستکه سلطان عصر و امام زمان ارواحنافداه در سحر این شب متولد شده و باعث مزید شرافت این لیله مبارکه شده و از برای این شب مبارک، چند عمل وارد است:
1 - غسل است که باعث تخیف گناهان میشود.
2 - احیاء این شب است بنماز و دعا و استغفار، چنانچه امام زین العابدین(ع) میکردند.
3 - زیارت امام حسین(ع) است که افضل اعمال این شب و باعث آمرزش گناهان است و هر که خواهد با او مصافحه کند، روح صد و بیست و چهار هزار پیغمبر زیارت کند آنجناب را در این شب واقل زیارت آنحضرت آنستکه ببامی یا صحنی گشاده در آید و بجانب راست و چپ خود نظر کند، پس سر بجانب آسمان کند، پس زیارت نماید آنحضرترا باین کلمات:
‏السلام عیلک یا ابا عبدالله السلام علیک یابن رسول الله السلام علیک و رحمة اله و برکاته.‏
و هر کس هر کجا که باشد، در هر وقت که آنحضرت را باین کیفیت زیارت کند، امید است که ثواب حج و عمره برای او نوشته شود و از برای امام حسین علیه‏السلام در این شب دو زیارت مخصوصه است: یکی همان زیارت اول رجب و دیگر زیارت مختصری است که کفعمی از حضرت صادق نقل کرده و اول آن الحمدلله لعلی العظیم است و ما هر دو زیارت را در هدیه ایراد کردیم.
4 - بیتوته در زمین کربلا و خواندن هزار مرتبه قل هوالله و هزار مرتبه استغفار و هزار مرتبه الحمدلله پس چهار رکعت نماز کند و در هر رکعتی هزار مرتبه آیةالکرسی.
5 - خواندن این دعا که بمنزله زیارت امام زمان علیه‏السلام است:
اللهم بحق لیلتا هذه و مولودها، الخ‏.
6 - بخواند: اللهم اقسم لنامن خشیتک، الخ‏.
7 - بخواند: الله انت الحی القیوم العلی العظیم‏.
8 - بخواند صلوات هر روز را که در وقت زوال میخواند.
9 - خواندن دعای کمیل است که در شبهای جمعه نیز خوانده میشود.
10 - صد مرتبه سبحان‏الله و صد مرتبه الحمدالله و صد مرتبه الله‏اکبر و صد مرتبه لااله الاالله که سبب آمرزش گناهان و بر آمدن حوائج است.
11 - بعد از نماز خفتن دو رکعت نماز کند در رکعت اول، حمد و قل ایهاالکافرون و در دوم، حمد و توحید بخواند و بعد از سلام تسبیح حضرت زهرا را بگوید بعکس تریبت مشهور، پس بگوید: یامن الیه یلجاء العباء فی المهمات، الخ‏.
12 - شیخ و کفعمی فرموده‏اند، بخواند در این شب: الهی تعرض لک فی هذا اللیل المتعرضون‏، الخ و این دعائی است که در عقب نماز شفع وارد شده است.
13 - بخواند بعد از هر دو رکعت از نماز شب و شفع و بعد از مفرده وتر، دعاهائی را که شیخ و سید در مصباح و اقبال ذکر کرده‏اند.
14 - بجا آورد سجدات و دعواتی را که شیخ و سید از رسول خدا، روایت کرده‏اند.
15 - نماز جعفر را بجا آورد، چنانچه شیخ از حضرت رضا علیه‏السلام روایت کرده است.
16 - بجا آورد نمازهای این شب را و آنها بسیار است:
از جلمه چهار رکعت ما بین مغرب و عشا در هر رکعت حمد و ده مرتبه توحید و بعد از نماز ده مرتبه یارب اغفرلنا و ده مرتبه یارب ارحمنا و ده مرتبه یارب تب علینا و بیست و یک مرتبه توحید و ده مرتبه سبحان‏الله الذی یحی الموتی و یمیت الاحیاء و هو علی کلی شی قدیر.‏
و از جمله چهار رکعت نماز است که سی نفر از اصحاب حضرت صادق(ع) از آن حضرت روایت کرده‏اند، در هر رکعت بعد از حمد صد مرتبه توحید بخواند و بعد از نماز بخواند:
اللهم انی الیک فقیر و من عذابک خائف و بک مستجیر رب لاتبدل اسمی ولا تغیر جسمی رب لاتجهد بلائی و (رب خ ل) لاتشمت بی‏اعدائی اعوذ بعفوک من عقابک و اعوذ برحمتک من عذابک و اعوذ برضاک من سخطک و اعوذبک منک جل ثنانک انت کما اثنیت علی نفسک و فوق ما یقول القائلون فیک.‏
اگر در هر رکعت، توحید را پنجاه مرتبه بخواند نیز خوب است چه آنکه با بنطریق نیز روایت شده و مطابق هم میشود با نماز امیرالمؤمنین(ع) و دویست و پنجاه مرتبه توحید در هر رکعت هم روایت شده است.
و از جمله صد رکعت نماز است در هر رکعت حمد یکمرتبه و توحید و ده مرتبه.
و از جمله چهار رکعت نماز و دعائی است که در نزد قبر امام حسین علیه‏السلام در این شب باید خوانده شود.
و از جمله ده رکعت نماز است نزد قبر آنحضرت هر رکعت به حمد و ده مرتبه اخلاص، پس پناه ببرد بخدا از آتش.
و از جمله ده رکعت نماز است در هر رکعت حمد و ده مرتبه توحید بخواند، پس بسجده رود و در سجده بگوید:
اللهم لک سجد سوادی و خیالی (جنانی خ ل) و بیاضی یاعظیم کل عظیم اغفرلی ذنبی العظیم فانه لا یغفره (و انه لایغفر خ ل) غیرک یا عظیم.‏
و نمازهای دیگر نیز نقل شده و در آنچه ما ذکر کردیم، کفایت است.
ر 15:
در این روز، سنه 255، ولادت با سعادت امام زمان: حضرت حجة بن الحسن، صاحب الامر علیه‏السلام واقع شده.
شیخ صدوق از حکیمه دختر حضرت جواد علیه‏السلام روایت کرده که فرموده: فرستاد بنزد من امام حسن عسکری علیه‏السلام و فرمود که‏ای عمه! افطار خود را نزد ما قرار بده، همانا امشب شب نیمه شعبان است و خداوند تبارک و تعالی ظاهر میکند در این شب، حجت را و او است حجت او در زمین.
گفتم: از کدام زن؟
فرمود: از نرجس.
گفتم: بخدا قسم، خدا مرا فدای تو گردند، در او اثر حملی نیست.
فرمود: همانستکه گفتم بتو.
حکیمه گفت: پس وارد شدم بر نرجس چون سلام کردم و نشستم، آمد که کفش از پای من در آورد، بمن گفت ای سیده من! چگونه است حال شما؟
گفتم: توئی سیده من و سیده اهل من، این کلمه را از من بعید دانست و گفت: این چیست که میفرمائی از عمه!
گفتم: از دختر جان من! خداوند عالم، در این شب بتو پسری خواهد کرامت کرد که سید دنیا و آخرت باشد، پس نرجس نشست و از این مطلب شرمش آمد، پس من نماز خود را گذاردم و چون از نماز عشاء فارغ شدم، افطار کردم و خوبیدم چون دل شب شد، برخواستم بنماز شب و چون از نماز فارغ شدم، دیدم نرجس هنوز در خواب است و حادثه‏ای هم بر او رخ نداده، پس نشستم مشغول تعقیب شده، پس خوابیدم دوباره فزعناک از خواب برخواستم باز نرجس در خواب بود، پس برخواست و مشغول نماز شب شد و من چون آثاری در نرجس ندیدم در دلم چیزی گذشت که صدای حضرت عسکری علیه‏السلام بلند شد که‏ای عمه! تعجیل منما، امر ولادت نزدیک شد، من شروع کردم بخواندن الم سجده و یس که ناگاه نرجس بحالت فزع بر خواست، من نزدیک او شدم و گفتم: اسم‏الله علیک، آیا در خودت چیزی احساس میکنی؟
گفت: بلی ای عمه!
گفتم: قلب خود را جمع کن، این علامت همانستکه بتو گفتم، پس مرا و نرجس را سستی خواب گرفت و وقتی بیدار شدیم که آنمولود مسعود بدنیا آمده بود، پس جامه را از روی او برداشتم، دیدم که در سجده است و مناحد خود را بر زمین گذاشته، پس او را در بر گرفتم، دیدم نظیف و پاکیزه است، پس صدای پدرش بلند شد که‏ای عمه! بیاور پسرم را. من بردم او را بنزد آنحضرت، پس آنجناب دستهای خودرا در زیر ران و کمر او گذاشت و قدمهای او را بر سینه خود نهاد، پس زبان خود را در دهان او گذاشت و دست بر چشم و گوش مفاصل او مالید و فرمود: ای پسرک من! تکلم کن، حضرت حجة گفت:
اشهدان الااله الاالله وحده لا شریک له و اشهدان محمدا رسول‏الله ‏
پس صلوات فرستاد بر امیرالمؤمنین(ع) و سایر ائمه تا پدر بزرگوار خود و ساکت شد. امام حسن، فرمود: ای عمه! ببر او را بنزد مادرش تا سلام کند بمادرش و دوباره او را بیاور. من بردم او را نزد مادرش، چون سلام کرد بر او، برگردانیدم او را بخدمت پدرش. حضرت فرمود: ای عمه! چون روز هفتم شد بنزد ما بیا.
حکیمه گفت: چون داخل صبح شدم، رفتم خدمت حضرت امام حسن تا سلام کنم بر او، پرده را پس کردم تا سید خود، حضرت حجة، را به‏بینم، او را ندیدم. گفتم فدایت شوم کجا شد؟ فرمود: سپردیم او را بآنکه سپرد باو مادر موسی، موسی را، چون روز هفتم شدت خدمت آنحضرت رسیدم و سلام کردم و نشستم. آنجناب فرمود: پسرم را بیاور نزد من، پس آنمولود را در میان خرفه گذاشته بخدمت پدرش بردم باز مثل روز اول کرد با او، پس زبان در دهان او گذاشت مثل آنکه او را بشیر یا عسل غذا بدهد، پس فرمود: تکلم کن ای پسر من!
حضرت حجة، شهادت گفت و صلوات بر رسول و امیرالمؤمنین و ائمه فرستاد تا پدر بزرگوارش، پس این آیت مبارک از قرآن تلاوت کرد:
بسم الله الرحمن الرحیم و نرید ان نمن الی قوله تعالی، ماکانوایحذرون.‏
و در این روز، سنه 237، وفات کرد: اسحق بن ابراهیم معروف به ابن راهویه استاد بخاری، مسلم و ترمذی و مشهور بحفظ حدیث و فقه.
و دراین روز، سنه 329، شیخ جلیل معظم ابوالحسن علی بن محمد سمری که آخر نواب امام عصر(ع) بود، وفات کرد، قبر شریفش در بغداد نزدیکی قبر شیخ کلینی است و سال وفات این بزرگوار، سال تناثر نجوم بوده و بسیاری از علماء و محدثین شیعه در آنسال، بعالم بقا ارتحال نمودند که از جمله: شیخ اجل اقدم علی بن بابویه قمی بوده و در آنسال ابتدای غیبت کبری شد وتا آنزمان قریب هزار سال و کسری است که غیبت امام طول کشیده و این نور عالمتاب از انظار، محجوب گشته و ما منتظر فرج هستیم و در توقیع شریف عسکری است برای علی بن بابویه قمی:
و علیک بالصبر و انتظار الفرج فان النبی صلی الله علیه و آله قال: افضل الاعمال امتی انتظار الفرج .
از خدا خواهیم تعجیل فرج را همانا بسیاری از دلها را شک وریب فرا گرفته و در این روز، سنه 476، نمتولد شد: قاضی عیاض مغربی شارح صحیح مسلم و سید عمید الدین پسر خواهر علامه حلی در سنه 681.
ش 16:
نمازش دو رکعت است، در هر رکعت حمد و یک مرتبه آیة الکرسی و پانزده مرتبه توحید.
ش 17:
نمازش دو رکعت است، در هر رکعت حمد و هفتاد و یک مرتبه توحید و بعد از نماز هفتاد مرتبه استغفار.
ش 18:
نمازش ده رکعت است در هر رکعت حمد و پنجمرتبه توحید.
ر 18:
در این روز، سنه 321، عالم فاضل ادیب ابوبکر محمد بن الحسن معروف به ابن درید صاحب جمهره در لغت، در بغداد وفات کرد و او از علماء شیعه است و ابن شهر آشوب او را از شعراء اهل بیت شمار کرده و از حفظ او نقل شده که هرگاه دیوان شعری بر او میخواندند بیکمرتبه او از اول تا بآخر از برمیکرده و این امر غریبی است و اتفاقاً در همانروز عبدالله بن محمد معروف به ابوهاشم جبائی(90) وفات یافت، مردم گفتند: مات علم اللغة و الکلام بموت ابن درید و ابی هاشم‏.
و این نظیر آنستکه در یکروز کسائی و محد بن الحسن شیبانی فقیه، در ری وفات کردند هارون الرشید گفت: دفنا الفیقه و العربیة بالری ‏
و همچنانکه کثیرعزه و عکرمه مولی ابن عباس در یک روز وفات کردند، مردم گفتند: مات افقه و اشعر الناس ‏
ابوهاشم و پدرش ابوعلی از بزرگان معتزله میباشند و در کتب کلامیه، عقاید ومذاهب ایشان مذکور است.
ش 19:
نمازش دورکعت است در هر رکعت حمد و پنج مرتبه آیة قل اللهم .
ر 19:
شیخ بهائی گفته در این روز، سنه 6، غزوه بنی المصطلق واقع شده و در ناسخ التواریخ این غزوه را در سال پنجم ذکر کرده است.
ش 20:
نمازش چهار رکعت است، در هر رکعت حمد و پانزده مرتبه سوره نصر.
ش 21:
نمازش هشت رکعت است، در هر رکعت حمد و توحید و معوذتین.
ر 21:
در این روز، سنه 506، متولد شده ابو سیعد عبدالکریم بن محمد سمعانی مروزی شافعی مورخ نساب، صاحب انساب و تواریخ مشهوره و تذئیل تاریخ بغداد و غیره‏ها.
ش 22:
نمازش دو رکعت است، در هر رکعت حمد و یکمرتبه جحد و پانزده مرتبه توحید.
ر 22:
در این روز، سنه 588: شیخ اجل اعظم قطب المحدثین محمد بن علی بن شهر آشوب سروی مازندرانی صاحب مناقب و غیره وفات یافت و در بیرون حلب در بلای کوه معروف به جبل جوشن بخاک رفت در همانجائیکه مشهد السقط و قبر ابن منیر شاعر امامی و ابن شهر آشوب از شیوخ شیعه است ولکن علماء عامه نیز بفضل او معترفند و او را تجلیل کرده‏اند و در تراجم حال او را نوشته‏اند و بکثرت علم و عبادت و خشوع و تهجد، او را ستوده‏اند و نقل شده که همیشه باطهارت بوده و گاهیکه مناقب را مینوشته هزار کتاب مناقب نزد او جمع بوه با این بضاعت تمام در اول کتاب مناقب میفرماید:
مالی و للتصنیف و التألیف مع قلة البضاعة وعظم شأن هذه الصناعة ‏
ش 23:
نمازش سی رکعت است، در هر رکعت حمد و یکمرتبه سوره اذا زلزلت.
ر 23:
در این روز، سنه 304، سید ابو محمد اطروش حسین بن علی بن الحسین بن عمر الاشرف بن امام زین العابدین در آمل وفات کرد و این سید جلیل معروف به ناصر کبیر و جدامی سیدین است و زیدیه را باو اعتقاد تمامی است و از تفسیر کبیر او بسیار نقل میکنند.
قال ابن ابی الحدید: هوشیخ الطالبین و عالمهم و زاهدهم وادیبهم و شاعر هم ملک بالاد الدیلم و اجبل و لقب بالناصر للحق و جرت له حروب عظیمه مع السامانیه و توفی بطبرستان (سنه 304)
و در این روز، سنه 334، مستکفی بالله خلیفه 22 عباسی را از خلافت خلع کردند و با مطیع لله بیعت کردند. احمد بن بویه دیلمی چشمان مستکفی را کور نمود، پس در بغداد سه خلیفه کور، جمع شدند: قاهربالله ، متقی بالله و مستکفی بالله و این هر سه، بکمال ذلت زندگانی میکردند.
و در این روز، سنه 817: متولد شد عبدالرحمن ابن احمد فارسی ملقب به ملاجامی شیخ الاسلام اهل سنت صاحب نفحات و شرح کافیه و غیره‏ها و از جمله اشعار او است:
ای مغبچه دهر بده جام میم‏
کامد ز نزاع سنی و شیعه قیم‏
گویند که جامیا چه مذهب‏داری‏
صد شکر که سگ سنی و خرشیعه نیم‏
و از نوادر او است که وقتی این بیت میخواند:
بسکه در جان فکار و چشم بیدارم توئی - هر که پیدا میشود از دور پندارم توئی‏
شخصی گفت بلک خری پیدا شود، گفت: باز پندارم توئی.
ش 24:
نمازش دو رکعت است، در هر رکعت حمد و ده مرتبه سوره نصر.
ش 25:
نمازش ده رکعت است، درهر رکعت حمد یکمرتبه الهیکم التکاثر.
ر 25:
در این روز، سنه 105، یزید بن عبدالملک مروان وفات و این یزید سبط یزید بن معاویه است و بعد از عمر بن عبدالعزیز بتخت نشست و تا مدت چهل روز بسیره عمر رفتار میکرد، آنگاه چهل نفر مشایخ شام نزد او آمدند و قسم یاد کردند که خلفا را در آخرت، حساب و عقابی نیست. یزید فریفته گردید و از سیرت عمر دست کشید و نقل شده که غلبه کرده بود بر او محبت جاریه‏ای حبابه نام و پیوسته با او در عیش و عشرت بود، تا وقتی که حبابه بمرد، یزید از مرگ او سخت غمگین شد و عیشش منقص و عقلش ناقص شد و امر کرد که مرده حبابه را دفن نکنند و پیوسته او را میبوسید و میبوئید تا آنکه بدن حبابه متعفن شد و گندید و مردمان خلیفه را بر این کار عیب کردند اذن داد دفنش کردند و خود بر سر قبر او مقیم شد و بقولی دوباره امر کرد جیفه گندیده او را از گور بیرون آوردند و بالجمله بعد از پانزده روز از مرگ حبابه یزید نیز بمرد.
و در این روز، سنه 137، ابو مسلم مروزی بامر منصور مقتول شد و ابو مسلم همانستکه بنی عباس بسعی و کوشش او بدولت و خلافت رسیدند و مردی بوده بصفت حزم و بطش معروف و بسیار سفاک و خونریز بوده، چنانچه عدد مقتولین او را که جبراً کشته بود: ششصد هزار، شماره کرده‏اند.
ش 26:
نمازش ده رکعت است، در هر رکعت حمد و ده مرتبه آیه آمن الرسول.
ش 27:
نمازش دو رکعت است، در هر رکعت حمد ده مرتبه سوره اعلی.
ر 27:
در این روز، سنه 352، حسن بن محمد معروف به مهلبی وزیر معزالدوله دیلمی وفات کرد و او از احفاد مهلب بن ابی صفره زادی است و پیش از آنکه بمرتبه وزارت برسد در کمال فقر وفاقه زندگی میکرده بحیدیکه تمنی مرگ کرده و گفته:
الا موت یباع فاشتریه - فهذا العیش ملا خیرفیه ‏
ش 28:
نمازش چهار رکعت است، در هر رکعت حمد و یکمرتبه توحید و معوذتین.
ر 27:
روزه اینروز و دو روز بعد که متصل شود بماه رمضان ثواب بسیار دارد و اما آنکه وارد شده که نفریق باید کرد، بین شعبان و ماه رضمان بافطار یک روز، یا دوروز، شاید برای آن کس باشد که جمیع شعبان را روزه میگیرد برای آنکه ضعف پیدا نکند در روزه مستحب برای روزه واجب، نه برای کسیکه روزه نگرفته تمام شعبان را بلکه سه روز آخر را روزه میگیرد که وصل کند بشهر رمضان و خود را پاک کند و مهیا نماید برای ماه مبارک و بدانکه در مثل چنین روزی، رسولخدا صلی الله علیه وآله، بلال را فرمود که مردم را ندا کند تا جمع شوند چون جمع شدند، آنحضرت به منبر تشریف برد و از فضیلت ماه رمضان بیان فرمود.
ش 29:
نمازش دو رکعت است، در هر رکعت حمد یکمرتبه و هر یک از الهیکم، توحید و معوذتین ده مرتبه.
ش 30:
نمازش دو رکعت است، در هر رکعت حمد و ده مرتبه سبح اسم ربک الاعلی و بعد از سلام صد مرتبه: اللهم صلی علی محمد و آل محمد .
شیخ از حضرت صادق علیه‏السلام روایت کرده که آنجناب در شب آخر شعبان و شب اول ماه رمضان، این دعا می‏خوانند:
اللهم ان هذا الشهر المبارک، الخ .