تربیت
Tarbiat.Org

اخلاق در قرآن جلد اول - اصول مسائل اخلاقی
آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان‏‏‏‏‏

3 - موانع ذکر

ذکر لفظی موانع مهمّی بر سر راه ندارد، چرا که هر وقت انسان بخواهد می‏تواند اذکار مقدّسی را مشتمل بر اسمای حسنای خداوند و صفات جمال و کمال او بر زبان جاری سازد مگر این که آن قدر غرق دنیا شود که حتّی مجال برای ذکر لفظی باقی نماند.
ولی ذکر قلبی و معنوی موانع زیادی بر سر راه دارد، که مهمترین آنها از سوی خود انسان است؛ با این که خداوند همه جا حاضر و ناظر است، و از ما به ما نزدیکتر می‏باشد (وَ نَحْنُ اَقْرَبُ اِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَریدِ)(452) و قبل از هر چیز و بعد از هر چیز او می‏باشد، و همراه همه چیز است، و طبق حدیث مشهور علوی «ما رَأَیْتُ شَیْئاً إلاَّ وَرَأیْتُ اللَّهَ قَبْلَهُ وَ بَعْدَهُ وَمَعَهُ؛ چیزی را ندیدم مگر این که خدا را قبل از آن؛ و بعد از آن؛ و همراه آن دیدم! (قبل از آن به دلیل این که خالق آن اوست، و بعد از آن به دلیل این که همه چیز فانی می‏شود و او باقی است، و همراه آن به دلیل این که حافظ و نگهدار همه چیز است!)»؛ ولی با این حال، بسیار می‏شود که اعمال انسان و صفات شیطانی او، حجابی ضخیم در برابر چشمانش می‏شود به گونه‏ای که هرگز حضور خود را در پیشگاه خدا احساس نمی‏کند؛ همان گونه که در دعای معروف امام سجّادعلیه السلام (دعای ابوحمزه ثمالی) می‏خوانیم: «وَاِنَّکَ لا تَحْتَجِبُ عَنْ خَلْقِکَ إلاَّ اَنْ تَحْجُبَهُمُ الْأَعْمالُ دُونَکَ؛ تو هرگز از مخلوقات خود پنهان نیستی مگر این که اعمال آنها حجابی در برابر تو گردد!» و مهمترین این حجابها، «خودپرستی» است که انسان را از «خداپرستی» و ذکر اللَّه باز می‏دارد.
انسان خود بین، خدا بین نمی‏شود، و خود خواهی و خود بینی نوعی شرک است که با حقیقت توحید و حق بینی سازگار نیست!
در حدیثی از امام امیرمؤمنان علی‏علیه السلام می‏خوانیم: «کُلُّ ما اَلْهی‏ مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ فَهُوَ مِنْ إبْلیسَ؛ هر چیز انسان را از یاد خدا غافل سازد، از سوی شیطان است!»(453)
و در حدیث دیگری از همان حضرت آمده است: «کُلُّ ما اَلْهی‏ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ فَهُوَ مِنَ الْمَیْسِرِ؛ هر چیزی که انسان را از یاد خدا غافل کند، نوعی قمار است!»(454) (و می‏دانیم قمار در قرآن مجید در ردیف بت پرستی ذکر شده است.(455))
این سخن را با حدیث ناب و جالبی از پیامبر اکرم‏صلی الله علیه وآله پایان می‏دهیم:
در تفسیر آیه شریفه «یا أیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تُلْهِکُمْ اَمْوالُکُمْ وَ لا اَوْلادْکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ؛ ای کسانی که ایمان آورده‏اید! اموال و فرزندانتان شما را از ذکر خدا غافل نسازد!»(456) فرمود: «هُمْ عِبادٌ مِنْ اُمَّتی الصَّالِحُونَ مِنْهُمْ، لا تُلْهیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلَوةِ المَفْرُوْضَةِ الْخَمْسِ؛ این مؤمنان، بندگان صالحی از امّت من هستند که هیچ تجارت و معامله‏ای، آنها را از یاد خدا و نمازهای فریضه پنجگانه، غافل نمی‏کند!»(457)
آری! آنها هر جا باشند و هرچه بگویند و هر چه بشنوند باز نظری به سوی خدا دارند.
سررشته دولت ای برادر به کف آروین عمر گرامی به خسارت مگذار!دائم همه جا، با همه کس، در همه کارمی‏دار نهفته چشم دل جانب یار! 13