تربیت
Tarbiat.Org

اخلاق در قرآن جلد اول - اصول مسائل اخلاقی
آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان‏‏‏‏‏

6 - رابطه عمل و اخلاق‏

درست است که اعمال انسان از اخلاق او سرچشمه می‏گیرد و خلق و خوهای درونی در لا به لای اخلاق نمایان می‏شود، بطوری که می‏توان گفت، اعمال و رفتارهای انسان ثمره خلق و خوی درونی اوست؛ ولی از سوی دیگر، اعمال انسان نیز به نوبه خود به اخلاق او شکل می‏دهد؛ یعنی، تکرار یک عمل خوب یا بد، تدریجاً تبدیل به یک حالت درونی می‏شود و ادامه آن سبب پیدایش یک ملکه اخلاقی می‏گردد، خواه فضیلت باشد یا رذیلت؛ به همین دلیل، یکی از راههای مؤثّر برای تهذیب نفوس، تهذیب اعمال است، و مبادا تکرار یک عمل بد در درون روح و جان انسان ریشه بدواند، و روح را به رنگ خود در آورد و سبب پیدایش رذائل اخلاقی گردد!
به همین دلیل، در روایات اسلامی دستور داده شده است که مردم بعد از لغزشها و گناهان فوراً توبه کنند؛ یعنی، با آب توبه آثار آن را از دل و جان بشویند مبادا گناه تکرار شود و تبدیل به یک اخلاق رذیله گردد!
بعکس، دستور داده شده است که کارهای نیک، آنقدر تکرار گردد که تبدیل به یک عادت شود.
با این اشاره به قرآن باز می‏گردیم، و بخشی از آیاتی را که اشاره به این معنی دارد، مورد بررسی قرار می‏دهیم:
1 - کَلاَّ بَلْ رانَ عَلَی‏ قُلُوبِهِمْ ما کانُوا یَکْسِبُونَ (سوره مطفّفین، آیه 14)
2 - کَذَلِکَ زُیِّنَ لِلْمُسْرِفیْنَ ما کانُوا یَعْمَلُونَ (سوره یونس، آیه 12)
3 - اَفَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سَوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً (سوره فاطر، آیه 8)
4 - وَجَدْتُها وَقَوْمَها یَسْجُدوُنَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُوْنِ اللَّهِ وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ اَعْمالَهُمْ ... (سوره نمل، آیه 24)
5 - قَلْ هَلْ نُنَبِّئُکُمْ بِالْاَ خْسَریْنَ اَعْمالاً اَلَّذینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی‏الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ هُمْ یَحْسَبُوْنَ اَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً (سوره کهف، آیه 103)
6 - اِنَّما التَّوبَةُ عَلَی اللَّهِ لِلَّذینَ یَعْمَلُونَ السُّوْءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ یَتُوبُونَ مِنْ قَرِیْبٍ فَاُولئِکَ یَتُوبُ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَ کانَ اللَّهُ عَلیماً حَکیماً (سوره نساء، آیه 17)
7 - خُذْ مِنْ اَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیْهِمْ بِها (سوره توبه، آیه 103)