تربیت
Tarbiat.Org

اخلاق در قرآن جلد اول - اصول مسائل اخلاقی
آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان‏‏‏‏‏

5 - اخلاق از دیدگاه وجدان گرایان‏

گروهی از فلاسفه که اصالت را برای وجدان قائلند نه عقل، که می‏توان از آنها به «وجدان‏گرا» تعبیر کرد و گاه به طرفداران «حسن و قبح عقلی» که در واقع منظور از آن عقل عملی است نه عقل نظری، آنها مسائل اخلاقی را یک سلسله امور وجدانی می‏دانند نه عقلانی که انسان بدون نیاز به منطق و استدلال آنها را درک می‏کند؛ مثلاً، انسان عدالت را خوب می‏شمرد و ظلم را بد، ایثار و فداکاری و شجاعت را خوب می‏داند و خودپرستی و تجاوزگری و بخل را بد می‏بیند بی آن‏که نیازی به استدلال عقلانی و تأثیر آنها در فرد و جامعه داشته باشد.
بنابراین، باید وجدان‏اخلاقی را زنده‏کرد و آنچه را موجب‏تضعیف وجدان می‏شوداز میان برداشت؛ سپس وجدان قاضی خوبی برای تشخیص اخلاق خوب از بد خواهد بود.
طرفداران «حسن و قبح عقلی» گر چه دم از عقل می‏زنند ولی پیداست که منظور آنها عقل وجدانی است و نه عقل استدلالی، آنها می‏گویند حسن احسان و قبح ظلم که دو فعل اخلاقی می‏باشد بدون هیچ گونه نیاز به دلیل و برهان برای انسان سلیم‏النّفس آشکار است، و به این ترتیب اصالت را برای وجدان قائلند.
ولی بسیاری از آنها انکار نمی‏کنند که وجدان ممکن است درباره بعضی از امور ساکت باشد و ادراکی نداشته باشد، در اینجا باید دست به دامن شریعت و وحی شد تا امور اخلاقی را از غیر اخلاقی جدا سازد؛ بعلاوه اگر نسبت به آنچه عقل حاکم است تأییدی از سوی شرع باشد انسان با اطمینان بیشتری در راه آن گام می‏نهد.