تربیت
Tarbiat.Org

اخلاق در قرآن جلد اول‏
آیت الله محمد تقی مصباح یزدی‏‏

حالت شکر و سپاس‏

از جمله شناخت‏های مربوط به صفات و افعال الهی معرفت به این حقیقت است که خداوند نعمتهای زیادی به انسان اعطا کرده است و اینکه وی می‏تواند این اعطاء و انعام را در دنیا ادامه بدهد و اینکه نیز او می‏تواند این نعمتهای دنیوی را بیفزاید و از اینها گذشته قادر است انسان را از نعمتهای دیگری برتر و بالاتر و بیشتر از این نعمتها در عالم آخرت برخوردار سازد و در مقابل، معرفت به این حقیقت که او می‏تواند این نعمتهای دنیوی را از وی بگیرد و اینکه قادر است در جهان ابدی او را از همه نعمتها محروم و به عذاب و رنج ابدی مبتلا سازد.
شناخت خداوند بلحاظ قدرت فوق و توجه به اینگونه افعال الهی می‏تواند در انسان حالات خاص روانی و رفتاری پدید آورد: حالت شکر و سپاس، نخستین حالتی است که با توجه به منعم بودن خدا و شناخت او به عنوان ولی نعمت در انسان بوجد می‏آید و یا بهتر است بگوئیم: اولین میلی است که پس از شناخت در انسان بیدار می‏شود. حالت شکرگزاری میلی است فطری که هر انسان، این حالت را نسبت به هر منعمی بلحاظ انعام وی در خود احساس می‏کند و هر کسی قادر است آن را در درون خود تجربه کند؛ یعنی، وقتی شخصی به شخص دیگر احسان، و نعمتی به وی اعطا می‏کند، شخص متنعم در مقابل منعم خویش احساس خاصی پیدا می‏کند که‏شکر و سپاس وی نسبت به او می‏شود به او احترام می‏گذارد، با زبان قدردانی می‏کند و در عمل سعیش براینست بگونه‏ای رفتار کند که متناسب با احسان او باشد. اینها همه مراتب شکر است اما منشأ همه، احساسی است که در دل وی پدید می‏آید.
اکنون، با توجه به این میل عمومی و فطرت نوعی انسان، می‏گوئیم: از آن جا که با شناخت و معرفت دقیق می‏توان دریافت که منعم اصلی انسان، خداوند است او به مخلوقات می‏دهد؛ طبعا، این احساس نسبت به خدای متعال باید در دل انسان، به صورت عمیقتر و کاملتر وجود داشته باشد؛ چرا که، نعمت‏های او بزرگ، عمیق و بی شمار است که و ان تعدوا نعمة الله لاتحصوها(478) (و اگر بخواهید نعمت‏های خدا را شمارش کنید نمی‏توانید آنها را به شمارش آورید،) مگر آنکه انسان سلامت فطرت خویش را از دست داده و روی آئینه دل وی را زنگارها و حجابها تیره و تاریک کرده باشد و به آسانی تحت تأثیر نعمت‏های الهی قرار نگیرد. اگر فطرت انسان دست نخورده و دل انسان سالم باقی مانده باشد، توجه به این همه نعمت کافیست که حالت شکرگزاری را در دل، و عبادت و خداپرستی را در رفتار وی ظاهر سازد.