تربیت
Tarbiat.Org

اخلاق در قرآن جلد اول‏
آیت الله محمد تقی مصباح یزدی‏‏

ج - شیطان‏

درباره شیطان، حقیقت شیطان، کیفیت آفرینش شیطان، کارهای شیطان و نظایر آنها موضوعات فراوان و قابل ملاحظه‏ای وجود دارد که قبلاً، بخشی از آنها را مورد بحث قرار داده‏ایم. آنچه به تناسب علم اخلاق در اینجا قابل طرح و بررسی خواهد بود این است که در بسیاری از آیات قرآن کریم، پیروی از شیطان به عنوان سمبل ضد اخلاق معرفی شده تا آنجا که در بعضی آیات می‏گوید: انسان دو راه در پیش دارد: یکی راه خدا، و دیگری راه شیطان. شیطان پرستی نقطه مقابل خداپرستی قرار داده می‏شود. نظیر آیه:
الم اعهد الیکم یا بنی آدم ان لا تعبدوا الشیطان انه لکم عدو مبین و ان اعبدونی هذا صراط مستقیم(308).
آیا پیمان نبستیم با شما ای فرزندان آدم که عبادت نکنید شیطان را که او برای شما دشمنی آشکار است و اینکه مرا عبادت کنید این راه مستقیم است؟)
اکنون، سوال می‏شود که آیا شیطان چیست؟ همان دنیا یا هوای نفس است و یا چیزی مستقل و جدای از آن دو خواهد بود؟ بعضی گمان کرده‏اند که شیطان چیزی جز نفس اماره نیست؛ ولی، از سخنان گذشته ما روشن شد که قرآن شیطان یا ابلیس را موجود مستقلی از طایفه جن می‏داند که از آتش آفریده شده و مستقل از انسان است. بنابراین، شیطان در قرآن به معنای هوای نفس یا نفس اماره یا قوه واهمه یا یکی دیگر از قوای نفس نیست و موجودی مستقل است. البته، کلمه شیطان گاهی به انسان شرور نیز اطلاق می‏شود و شاید از دید لغت احیاناً، به موجودی شریر مثل هوای نفس نیز اطلاق می‏شود، اما آنجا که ابلیس و جنود ابلیس گفته می‏شود که شیطان نیز به همان ابلیس منصرف است قطعا، در این موارد، منظور از آن، هوای نفس یا نفس اماره و نظایر آنها نیست. مثل آیه:
یا بنی ادم لایفتننکم الشیطان کما اخرج ابویکم من الجنة(309).
(ای فرزندان آدم بپایید که شیطان فریبتان ندهد چنانکه پدر و مادرتان را از بهشت بیرون راند.)