تربیت
Tarbiat.Org

اخلاق در قرآن جلد اول‏
آیت الله محمد تقی مصباح یزدی‏‏

هوای نفس، مانع ایمان است‏

چنانکه گفتیم: پس از فراهم آمدن شناخت، ممکن است گرایشهای نفسانی انحرافی ما را از ایمان آوردن باز دارند و به خاطر وجود این آفات نفسانی با آنکه شناخت پیدا کرده‏ایم زیر بار نرویم و نسبت به آن، التزام عملی پیدا نکنیم.
شاید برای کسانی این سوال طرح شود که چگونه می‏شود انسان چیزی را بفهمد؛ ولی، به آن ترتیب اثر ندهد و تن به زیر بار لوازم آن ندهد؟ در پاسخ می‏گوییم: این واقعیتی است که به آسانی می‏توان آنرا در حرکات و رفتار انسان یافت. فی‏المثل، خیلی اتفاق می‏افتد که انسان در یک مباحثه و گفتگو با دوست خویش می‏فهمد حق با وی است؛ ولی، مع‏الوصف، انگیزه بر رد آن دارد چنانکه در مرحله بالاتری در برابر پیامبران و ائمه نیز احیاناً، انسانهایی می‏فهمند راست می‏گویند، مع الوصف، جاه‏طلبی، غرور، عصبیت و دیگر هواهای نفسانی، مانع می‏شوند که آنان زیر بار سخن حق ایشان بروند و از حق پیروی کنند. پس این یک واقعیت قطعی است که انسان با انگیزه‏های درونی و امراض نفسانی خویش و با وسوسه‏های شیطانی درگیر است و اینها ممکن است احیاناً، وی را از دادن ترتیب اثر و التزام به حقایقی که شناخته است باز دارند و چون انسان نسبت به نفس خویش بصیر است، خود او بیش از همه نسبت به بیماری خویش آگاه است؛ چرا که، آشکارا می‏بیند که مطلب را فهمیده و از نظر ذهنی برایش روشن شده که چنین نسبتی بین موضوع و محمول برقرار و چنین قضیه‏ای است اما دلش نمی‏خواهد آن را بپذیرد. قرآن درباره اینان می‏گوید:
الذین فی قلوبهم مرض یا الذین فی قلوبهم زیغ.
و زیغ عبارتست از انحراف از تعادل.