تربیت
Tarbiat.Org

استخاره و کیفیت آن
مرکز غدیر‏‏‏

آداب نماز شب تألیف: علامه محمد باقر مجلسی قدس سره‏

متوفی به سال 1110
تحقیق: سید مهدی رجائی‏
بسم اللَّه الرحمن الرحیم‏
الحمدللَّه مکرم العابدین، و الصلاة علی سید المجتهدین محمد و عترته الاکرمین
و بعد: این رساله ایست در آداب نماز شب(130) که از احادیث معتبره استخراج نموده، باید که در وقت خواب وضو بسازد، و اگر در رخت خواب به یادش آید از لحاف تیمم کند، و تسبیح حضرت فاطمه (علیهاالسلام)، وقل هواللَّه أحد، و قل یا أیها الکافرون، و قل أعوذ برب الناس، و قل أعوذ برب الفلق، و آیةالکرسی، و سورة الهاکم التکاثر، هر یک را که داند و تواند بخواند، و قول هواللَّه را پنجاه مرتبه یا صد مرتبه اگر تواند بخواند، و بر پهلوی راست رو به قبله بخوابد.
و چون بعد از نصف شب بیدار شود بگوید: الحمدللَّه الذی أحیانی بعد ما أماتنی و الیه النّشور، الحمدللَّه الذی ردّ علیّ روحی لاحمده و أعبده
پس نظر کند به اطراف آسمان و این ایات را بخواند انّ فی خلق السّماوات و الارض و اختلاف اللّیل و النّهار لایات لاولی الالباب الّذین یذکرون اللَّه قیاماً و قعوداً و علی جنوبهم و یتفکرون فی خلق السّماوات و الارض ربّنا ما خلقت هذا باطلاً سبحانک فقنا عذاب النّار، ربّنا انک من تدخل النّار فقد أخزیته و ما للظالمین من أنصار ربّنا انّنا سمعنا منادیاً ینادی للایمان أن آمنوا بربّکم فامنّا ربّنا فاغفرلنا ذنوبنا و کفّر عنّا سیّئاتنا و توفّنا مع الابرار ربّنا و آتنا ما وعدتنا علی رسلک و لاتخزنا یوم القیامة انّک لاتخلف المیعاد.
پس مسواک کند و وضو بسازد و متوجه نماز شب شود، و در رکعت اول سنت است که هفت تکبیر با دعاها یا بی دعا چنانچه در نماز واجب می‏گوید بخواند، و در این دو رکعت اگر تواند در هر رکعت بعد از حمد سی نوبت قل هو اللَّه أحد بخواند، یا در رکعت اول یک مرتبه قل هو اللَّه، و در رکعت ثانی یک مرتبه قل یا أیها الکافرون بخواند.
و چهار رکعت بعد از این را اگر تواند بعنوان نماز جعفر بکند، که در رکعت اول اذا زلزلت، و در ثانی والعادیات، و در ثالث اذا جاء نصراللَّه، و در رابع قل هو اللَّه بخواند، و اگر نداند هر سوره که داند، و بعد از سوره پانزده مرتبه سبحان اللَّه و الحمدللَّه و لا اله الاّ اللَّه و اللَّه اکبر بگوید، و در رکوع ده، و بعد از رکوع ده، و در هر سجده ده، و بعد از هر سجده ده هر چهار رکعت را چنین بکند، و الا بهر نحو که تواند بکند، و اگر سوره‏های بلند در خاطر داشته باشد مانند یا ایها المزمل، و یا أیها المدثر، و سوره عمّ یتساءلون، و یس، و حم دخان، و اذا وقعت بخواند.
و در دو رکعت آخر سنت است که در رکعت اول تبارک، و در ثانی هل أتی بخواند، و الا هر سوره که داند و تواند بخواند. و اگر وقت تنگ باشد هشت رکعت را به حمد تنها می‏تواند کرد. و بعد از هر دو رکعت مستحب است که تسبیح فاطمه (علیهاالسلام) بخواند، و سجده شکر به جا آورد.
پس دو رکعت شفع را می‏کند و در هر یک یک مرتبه قل هواللَّه أحد می‏خواند، و در روایت دیگر در هر یک سه مرتبه قل هو اللَّه أحد وارد شده است. و در روایت دیگر در اول قل أعوذ برب الفلق و در ثانی قل أعوذ برب الناس وارد شده. هر یک را که بکند خوب است، و اگر جمع کند که در اول قل أعوذ برب الفلق با یک قل هواللَّه یا سه قل هواللَّه شاید بد نباشد.
پس مشغول یک رکعت وتر می‏شود، و در اولش اگر فرصت باشد هفت تکبیر با دعاها می‏خواند، و بعد از حمد قل هواللَّه می‏خواند. و به روایت دیگر سه مرتبه قل هواللَّه با قل أعوذ برب الناس و قل أعوذ برب الفلق می‏خواند. و به هر یک که عمل کند خوب است.
پس دست به قنوت برمی دارد و کلمات فرج را می‏خواند، و هر دعا که در خاطر دارد میخواند. و آنچه ضرور است هفتاد مرتبه أستغفراللَّه ربّی وأتوب الیه است، و بعد از آن هفت مرتبه بگوید هذا مقام العائذ بک من النّار و اگر استغفار را صد مرتبه بگوید بهتر است، و اگر هفتاد مرتبه أستغفراللَّه و أساله التّوبة بگوید خوب است. و اگر وقت تنگ باشد هفتاد مرتبه استغفراللَّه تنها می‏گوید. و اگر تواند بعد از این سیصد نوبت العفو العفو بگوید.
و علما گفته‏اند که پیش از استغفار چهل مؤمن را زنده و مرده یاد کند و طلب آمرزش برای ایشان بکند، و اگر چهل مؤمن یا زیاده هر چه تواند بعد از نماز یاد کند برای عوام شاید بهتر باشد.
و در گریه سعی کند خصوصاً در وتر، و اگر در وتر این دعای منقول را بخواند بهتر است اللهمّ اهدی فی من هدیت، و عافنی فی من عافیت، و تولّنی فی من تولّیت، و بارک لی فیما أعطیت، و قنی شرّ ما قضیت، فانّک تقضی و لایقضی علیک، سبحانک ربّ البیت أستغفرک و أتوب الیک، و أو من بک و أتوکل علیک، لاحول و لاقوة الاّ بک یا رحیم.
و منقول است که حضرت امام زین العابدین (علیه السلام) در آخر وتر می‏گفت:
ربّ أسأت و ظلمت نفسی، بئس ما صنعت و هذه یدای جزاءاً بما صنعتا و در این وقت دستهای خود را به پیش می‏گشود و پیش می‏داشت و می‏گفت: و هذه رقبتی خاضعة لک لما أتت و در این وقت سر را به زیر می‏افکند پس می‏گفت: وها أنا ذا بین یدیک، فخذ لنفسک الرضا من نفسی حتی ترضی لک العتبی لاأعود لا أعود.
و از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) منقول است که در قنوت نماز جمعه و نماز وتر این دعا را بخوانند: اللّهمّ تمّ نورک فهدیت فلک الحمد ربّنا، و بسطت یدک فأعطیت فلک الحمد ربّنا، و عظم حلمک فعفوت فلک الحمد ربّنا، وجهک أکرم الوجوه، وجهتک خیر الجهات، و عطیّتک أفضل العطیّات و أنؤها، تطاع ربّنا فتشکر، و تعصی ربّنا فتغفر لمن شئت، تجیب المضطرّ، و تکشف الضّر، و تشفی السّقیم، و تنجی من الکرب العظیم، لایجزی بالائک آحد، و لا یحصی نعماءک قول قائل.
اللّهمّ الیک رفعت الاصوات، و نقلت الاقدام، و مدّت الاعناق، و رفعت الایدی، و دعیت بالالسن، و الیک سرّهم و نجواهم فی الاعمال، ربنا اغفرلنا و ارحمنا وافتح بیننا و بین قومنا بالحقّ و أنت خیر الفاتحین.
اللهمّ انّ نشکوا الیک غیبة نبیّنا عنّا و شدة الزمان علینا و وقع الفتن بنا و تظاهر الاعداء علینا و کثرة عدوّنا و قلّة عددنا، فافرج ذلک یا ربّ بفتح منک تعجله و نصر منک تعزّه و امام عدل تظهره اله الحق ربّ العالمین.
و أیضاً سنت است که بعد از کلمات فرج این دعا بخواند: أنت اللَّه نور السّماوات و الارض، و أنت اللَّه جمال السماوات و الارض، و أنت اللَّه عماد السماوات و الارض، و أنت اللَّه قوام السماوات و الارض، و أنت اللَّه صریح المستصرخین، و أنت اللَّه غیاث المستغیثین، و أنت اللَّه الفرج عن المکروبین، و أنت اللَّه المروح عن المغمومین، و أنت اللَّه مجیب دعوة المضطرّین، و أنت اللَّه اله العالمین، و أنت اللَّه الرحمن الرحیم، و أنت اللَّه کاشف السوء، و انت اللَّه بک تنزل کلّ حاجة، یا اللَّه لیس یردّ غضبک الاّ حلمک و لاینجی من عذابک الاّ رحمتک، و لاینجی منک الاّ التّضرع الیک، فهب لی من لدنک یا الهی رحمة تغنینی بها عن رحمة من سواک بالقدرة التی بها أحییت جمیع ما فی البلاد، و بها تنشر میت العباد، و لاتهلکنی غمّاً حتی تغفرلی و ترحمنی و تعرفنی الاستجابة فی دعائی، و ارزقنی العافیة الی منتهی أجلی، و أقلنی عثرتی، و لا تشمت بی عدوّی، و لا تمکّنه من رقبتی.
اللهمّ ان رفعتنی فمن ذا الذی یضعنی، و ان وضعتنی فمن ذا الذی یرفعنی، و ان أهلکتنی فمن ذا الذی یحول بینک و بینی، أو یتعرّض لک فی شی‏ء من أمری، و قد علمت أن لیس فی حکمک ظلم و لا فی نقمتک عجلة، و انّما یعجل من یخاف الفوت، و انّما یحتاج الی الظلم الضعیف و قد تعالیت عن ذلک یا الهی، فلا تجعلنی للبلاء غرضاً، و لا لنقمتک نصباً، و مهّلنی و نفّسنی و أقلنی عثرتی، و لا تثبعنی ببلاء علی أثر بلاء، فقدتری ضعفی و قلّة حیلتی، أستعیذ بک اللّیلة فأعذنی، و أستجیر بک من النار فأجرنی، و أسألک الجنة فلا تحرمنی پس آنچه خواهی از خدا طلب کن.
و در سجده آخر نماز جعفر سنت است که این دعا بخواند: سبحان من لبس العزّ و الوقار، سبحان من تعطّف بالمجد و تکرّم به، سبحان من لا ینبغی التسبیح الاّ له، سبحان من أحصی کلّ شی‏ء، علمه، سبحان ذی المنّ و النّعم، سبحان ذی القدرة و الکرم. اللهمّ انّی أسالک بمعاقد العزّ من عرشک و منتهی الرّحمة من کتابک و اسمک الاعظم و کلماتک التّامّات التی تمّت صدقاً و عدلاً، صلّ علی محمد و أهل بیته و افعل بی کذا و کذا وبجای کذا و کذا حاجات خود را عرض کند.
و بعد از نماز وتر دعای صحیفه کامله را بخواند. و اگر بعد از هشت رکعت بخواند نیز خوب است، و هر دعا از دعاهای مناجات صحیفه کامله - که بخواند نیز مناسب است، و حوائج دنیا و آخرت خود و برادران مؤمن را در این وقت طلب نماید که وقت استجابت دعاست.
و بعد از آن دو رکعت نافله را به جا آورد، و اگر بعد از طلوع صبح کاذب باشد بهتر است، و در رکعت اول سوره قل یا أیها الکافرون، و در رکعت دوم سوره قل هو اللَّه أحد بخواند، و چون سلام دهد به پهلوی راست بخوابد، و دست راست را بر طرف راست رو گذارد، و آیة الکرسی و معوذتین و آیات آل عمران که پیش گذشت بخواند. پس بنشیند و تسبیح فاطمة (علیهاالسلام) بخواند، و صد مرتبه بگوید سبحان ربّی العظیم و بحمده أستغفراللَّه ربّی و أتوب الیه
و تفصیل احکام نماز شب و دعاها در رساله کبیره والد مرحوم (قدس اللَّه روحه) مذکور است، به همیت اکتفا نمود، مستدعی آن است که هر که به این مسأله عمل کند این مجرم را از دعا فراموش نکند. والحمدللَّه و آخراً و صلی اللَّه علی محمد و آله الطاهرین.
و تمام شد استنساخ این رساله با تحقیق کامل روز وفات امام جعفر صادق (علیه السلام) ماه شوال مکرم سنه 1407 هجری قمری به دست این حقیر ناچیز سید مهدی رجائی در بلده قم صانها اللَّه عن الافات و البلیات.

...................) Anotates (.................
1) علامه مجلسی، محمدباقر: بحارالانوار، ج 91/222 تا 289 چاپ بیروت.
2) سوره انسان: 30.
3) سوره طلاق: 3.
4) بحارالانوار، 91/222. از کتاب مقنعه شیخ مفید، و کتاب فتح الابواب سیدبن طاووس.
5) محاسن برقی ص 598 ح 4 و بحارالانوار 91/223 از محاسن و فتح الابواب.
6) بحارالانوار، 91/223 از فتح الابواب سید بن طاووس.
7) بحارالانوار، 91/224 از همان کتاب.
8) بحارالانوار، 91/224 از همان کتاب.
9) أمالی شیخ طوسی، 1/135.
10) محاسن برقی، ص 598، ح 5.
11) بحارالانوار، 91/225 از فتح الابواب.
12) اصول کافی، 2/60، ح 2.
13) اصول کافی، 2/60، ح 3.
14) بحارالانوار، 91/256 از فتح الابواب سیدبن طاووس.
15) بحارالانوار، 91/256 از همان کتاب.
16) بحارالانوار، 91/257 از همان کتاب.
17) بحارالانوار، 91/257 از همان کتاب.
18) مکارم الاخلاق، ص 320 و من لایحضره الفقیه 1/563.
19) مکارم الاخلاق، ص 320.
20) مکارم اخلاق، ص 320.
21) مکارم الاخلاق، ص 322-323.
22) بحارالانوار، 91/258 از فتح الابواب.
23) تفسیر علی بن ابراهیم، 2/282 و قرب الاسناد ص 164.
24) قرب الاسناد، ص 28.
25) بحارالانوار، 91/260 از قرب الاسناد و فتح الابواب.
26) فروع کافی، 3/470 و تهذیب الاحکام: 3/179.
27) من لایحضره الفقیه، 1/563 و تهذیب الاحکام: 3/182.
28) مکارم الاخلاق، ص 320.
29) تهذیب الاحکام، 3/180، ح 2.
30) محاسن برقی، ص 600، ح 11.
31) بحارالانوار، 91/263 از فتح الابواب.
32) من لایحضره الفقیه، 1/562 و تهذیب الاحکام: 3/180 - 181.
33) من لایحضره الفقیه، 1/562 - 563 و بحارالانوار: 91/277 از فتح الابواب.
34) من لایحضره الفقیه، 1/563 و بحارالانوار: 91/280 از فتح الابواب و مکارم و فقیه.
35) قرب الاسناد، ص 165، ط نجف.
36) بحارالانوار، 91/270 - 273 از فتح الابواب سید.
37) بحارالانوار، 91/275 از فتح الابواب سید.
38) بحارالانوار، 91/276 از فتح الابواب سید.
39) امالی شیخ طوسی، 1/299.
40) البلدالامین، ص 161-162.
41) محاسن برقی، ص 599 ح 6.
42) محاسن برقی، ص 599 ح 8.
43) محاسن برقی، ص 599، ح 9 و مکارم الاخلاق: ص 323.
44) محاسن برقی، ص 599، ح 10 و مکارم الاخلاق: ص 324.
45) محاسن برقی: ص 600، ح 12.
46) محاسن برقی، ص 600، ح 13.
47) فروع الکافی، 3/470 و تهذیب الاحکام: 3/179.
48) بحارالانوار، 91/267-268 از فتح الابواب سید، و مصباح کفعمی، ص 394-395.
49) بحارالانوار، 91/278 از فتح الابواب سید.
50) بحارالانوار، 91/276 از فتح الابواب سید.
51) بحارالانوار، 91/229 از رساله عزیة.
52) المبسوط، 1/133. والنهایة ص 142.
53) السرائر، ص 69.
54) مهذب ابن براج، 1/149-150.
55) بحارالانوار، 91/282. از فتح الابواب سید.
56) مهذب ابن ابرج، 1/150.
57) صحیفة سجادیة، دعاء 33.
58) الاقتصاد، ص 274.
59) فروع کافی، 3/471، ح 4 و تهذیب الاحکام: 3/180 و بحار: 91/264 و مکارم الاخلاق: ص 321.
60) فروع کافی، 3/471 ح 5.
61) امالی شیخ طوسی، 1/281.
62) فقه الرضا، ص 152.
63) بحارالانوار، 91/264 از فتح الابواب.
64) بحارالانوار، 91/265 از همان کتاب.
65) بحارالانوار، 91/265. از همان کتاب.
66) فروع کافی، 3/472،ج‏7، تهذیب الاحکام: 3/1818، ج‏5. و بحار الانوار: 91/277.
67) بحار الانوار، 91/278. از فتح الابواب.
68) بحار الانوار، 278/91. از همان کتاب.
69) سوره آل عمران: 159.
70) سوره شوری: 38.
71) بحارالانوار، 91/254.
72) بحارالانوار، 91/254.
73) عیون اخبار الرضا، 2/54.
74) بحارالانوار، 91/253. و محاسن برقی: ص 602، ح 28.
75) بحارالانوار، 91/254.
76) بحارالانوار، 91/254.
77) مکارم الاخلاق، ص 319.
78) مکارم الاخلاق، ص 319
79) بحارالانوار، 75/98.
80) بحارالانوار، 75/104.
81) عیون اخبار الرضا، 2/29.
82) مکارم الاخلاق، ص 319.
83) بحارالانوار، 75/990، ح 9.
84) بحارالانوار، 75/99، ح 11.
85) بحارالانوار، 75/102، ح 29.
86) محاسن برقی، ص 598، ح 2 و معانی الاخبار، ص 144-145 و بحار 91/252 از فتح الابواب.
87) مکارم الاخلاق، ص 318.
88) بحارالانوار، 91/252 - 253 از سید.
89) اصول کافی، 2/629، ح 7.
90) تهذیب الاحکام، 3/310، ح 6 و بحارالانوار 91/243 از کتاب الغایات.
91) سوره نساء: 95.
92) سوره توبه: 111.
93) بحارالانوار، 91/242 - 243.
94) بحارالانوار، 91/241 از فتح الابواب.
95) بحارالانوار، 91/241.
96) بحارالانوار، 91/244 - 245.
97) بحارالانوار، 91/242 از فتح الابواب.
98) بحارالانوار، 91/242.
99) بحارالانوار، 91/242.
100) ربیع الاسابیع» یکی از ارزنده‏ترین کتب فارسی علامه مجلسی (قدس سره) می‏باشد که راجع به اعمال طول هفته و به خصوص شب جمعه و روز جمعه می‏باشد و در سنة 1319 هجری به طبع حجری رسیده و امیدواریم بتوانیم بنحو شایسته‏ای از سری سلسله انتشارات کتاب به چاپ برسانیم.
101) بحارالانوار، 91/248 از منهاج الصلاح.
102) بحارالانوار، 91/247.
103) بحارالانوار، 91/251.
104) بحارالانوار، 91/250.
105) احتجاج طبرسی، 2/314.
106) فروع کافی، 3/470، ح 3 و تهذیب الاحکام، 3/181، ح 6 و بحار: 91/230 از فتح الابواب.
107) بحارالانوار، 91/227 از فتح الابواب سید.
108) بحارالانوار، 91/228.
109) بحارالانوار، 91/228 - 229.
110) بحارالانوار، 91/231 ،ح 6.
111) بحارالانوار، 91/232 از فتح الابواب سید.
112) بحارالانوار، 91/232 - 233 از همان کتاب.
113) بحارالانوار، 91/233 از همان کتاب.
114) مکارم الاخلاق، ص 255 - 256.
115) بحارالانوار، 91/233.
116) بحارالانوار، 91/234 و مراد از غفل در آخر حدیث آن است که امید خیری در آن نیست و خوف شری هم در آن نیست.
117) بحارالانوار، 91/235 - 237 از مجموع الدعوات و الفتح.
118) فروع کافی، 3/473 ح 8 و تهذیب الاحکام 3/182 ح 7 و بحار: 91/237 از سید.
119) بحارالانوار، 91/238 ح 3.
120) بحارالانوار، 91/238 ح 4.
121) بحارالانوار، 91/239 ح 5.
122) بحارالانوار، 91/240 ح 6.
123) بحارالانوار، 91/286.
124) مکارم الاخلاق، ص 351.
125) اختصاص، شیخ مفید، ص 90.
126) بحارالانوار، 91/380 از مجموع الدعوات.
127) بحارالانوار، 91/379.
128) بحارالانوار، 91/239، از رساله عزیه شیخ مفید.
129) بحارالانوار، 91/285.
130) علامه مجلسی، محمد باقر: بحارالانوار، ج 87، از صفحه 116 - تا 309.