تربیت
Tarbiat.Org

اخلاق در قرآن جلد دوم - فروع مسائل اخلاقی
آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان‏‏‏‏‏

الف - راه علمی‏

منظور از راه علمی، این است که انسان در آثار و پیامدهای شهوت‏پرستی بیندیشد و ببیند که چگونه تسلیم شدن در برابر شهوات، انسان را به ذلّت، بدبختی، اسارت، تضعیف شخصیّت اجتماعی و دوری از خدا می‏کشاند که زندگی خفت‏بار افرادی که آلوده شهوت شده‏اند، بیانگر این واقعیّت است.
بنابراین تأمّل بر امور مذکور و اندیشه پیرامون شرح حال اولیاءاللّه و پیروان راستین آنها که بر اثر مبارزه با شهوات به مقامات بالا در دنیا و نزد خدا رسیده‏اند، انسان را از شهوت‏پرستی باز خواهد داشت.
علاوه بر این که تحکیم پایه‏های عقل و ایمان، انسان را قادر به کنترل شهوات می‏کند؛ در رابطه امیرمؤمنان علی علیه السّلام می‏فرمایند: من کمل عقله استهان بالشّهوات؛ کسی که عقلش کامل شود، شهوت‏ها را کوچک و بی‏ارزش می‏شمرد.(478)
در جای دیگر نیز می‏فرمایند: من غلب شهوته ظهر عقله؛ کسی که بر شهوات خود غالب شود، عقل و خِرد او ظاهر می‏گردد.(479)
همچنین فرموده‏اند: کلّما قویت الحکمة ضعفت الشّهوة؛ هر قدر حکمت و دانش انسان تقویت شود، شهوات و تمایلات سرکش او ضعیف می‏گردد.(480)
آن حضرت در پیام پُرمعنای دیگر می‏فرمایند: اذکر مع کلّ لذّة زوالها و مع کلّ نعمة انتقالها و مع کلّ بلیّة کشفها، فانّ ذلک أبقی للنّعمة، و أنفی للشّهوة، و أذهب للبطر، و أقرب الی الفرج و أجدر بکشف الغمّة و درک المأمول؛ هرگاه در لذّت (حرامی) باشی، به یاد بیاور که روزی زایل می‏شود، و اگر در هر نعمتی هستی، به خاطر داشته باش که روزی سلب خواهد شد. در بلاها نیز انتظار برطرف شدن آن را داشته باش؛ زیرا این یادآوریها، نعمت را پایدارتر می‏کند و شهوات را دور می‏سازد و مستی و غرور نعمت را زایل می‏کند و به فرج و گشایش امور نزدیکتر و در از میان رفتن اندوه و رسیدن به مقصود، نزدیکتر و شایسته است.(481)
به این ترتیب، اندیشه در پیامدها، اثر عمیقی در بازدارندگی از آلودگی به شهوت‏ها دارد؛ تمام تلاش رهبران الهی نیز این بوده است تا عواقب شوم گرفتاری در چنگال شهوات را به انسانها گوشزد نموده و آنها را از کام شهوات نجات دهند.
این حدیث از پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، بیانگر این معنی است: خَمس ان أدرکتموهنّ فتعوّذّوا باللّه منهنّ: لم تظهر الفاحشة فی قوم قطّ حتّی یعلنوها، الّا ظهر فیهم الطّاعون و الاوجاع الّتی لم تکن فی أسلافهم الّذین مضوا و لم ینقصوا المکیال و المیزان الّا أخذوا بالسّنین و شدّة المؤنة و جور السّلطان، و لم یمنعوا الزّکاة الّا منعوا المطر من السّماء، و لولا البهائم لم یمطروا و لم ینقضوا عهد اللّه و عهد رسوله الّا سلّط اللّه علیهم عدوّهم و أخذوا بعض ما فی أیدیهم، و لم یحکموا بغیر ما أنزل اللّه الّا جعل عزّوجلّ بأسهم بینهم؛ پنج چیز است که اگر با آنها رو به رو شوید، از آنها به خدا پناه ببرید؛ اعمال زشت و آشکار در هیچ قومی ظاهر نمی‏شود، مگر این که گرفتار طاعون و بیماری‏هایی می‏شوند که در میان پیشینیان آنها نبوده است و هیچ قومی کم‏فروشی نمی‏کنند مگر این که گرفتار قحطی و سختی زندگی و ظلم حاکمان می‏شوند و هیچ قومی منع زکات نکردند مگر این که، از باران رحمت الهی محروم شدند و اگر به خاطر حیوانات نبود، بارانی به آنها نازل نمی‏شد و هیچ جمعیّتی، پیمان خدا و رسولش را نمی‏شکستند، مگر این که خداوند دشمنانشان را بر آنها مسلّط کرد و قسمتی از آنچه را که آنها داشتند، از آنان گرفتند و هیچ گروهی به غیر احکام الهی حکم نکردند، مگر این که خداوند اختلاف در میان آنها افکند و با هم درگیر شدند.(482)
بی‏شک، تأمّل و تدبیر در این پیامدها، تأثیر مستمر و یا موقّت در بازداشتن اعمال غیراخلاقی دارد.