تربیت
Tarbiat.Org

اخلاق در قرآن جلد دوم - فروع مسائل اخلاقی
آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان‏‏‏‏‏

حسد در روایات اسلامی‏

در روایات اسلامی نکوهش شدیدی از حسد شده به گونه‏ای که درباره کمتر صفتی از صفات رذیله چنین نکوهش دیده می‏شود، به عنوان نمونه کافی است که به چند حدیث زیر که گوشه کوچکی از آن احادیث است نظر بیافکنیم:
1- در حدیثی از رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم می‏خوانیم: الحسد یأکل الحسنات کما تأکل النّار الحطب؛ حسد حسنات را می‏خورد همان‏گونه که آتش هیزم را می‏خورد.(166)
تعبیر بالا به خوبی نشان می‏دهد که آتش حسد می‏تواند تمام خرمن سعادت انسان و حسنات او را بسوزاند و زحمات یک عمر او را بر باد دهد به گونه‏ای که دست خالی از دنیا برود.
2- همین معنی به صورت شدیدتری از امام باقر و امام صادق علیه السّلام نقل شده است، می‏فرمایند: انّ الحسد یأکل الایمان کما تأکل النّار الحطب؛ حسد ایمان را می‏خورد همان‏گونه که آتش هیزم را می‏خورد.(167)
آری صفت رذیله حسد نه تنها خرمن حسنات را می‏سوزاند که خرمن ایمان را نیز خاکستر می‏کند. شرح این سخن در تحلیل‏های آینده خواهد آمد.
3- در حدیث دیگری از امام امیرمؤمنان علیه السّلام آمده است: الحسد شَرّ الأمراض؛ حسد بدترین بیماری اخلاقی است.(168)
طبق این حدیث هیچ بیمار اخلاقی بدتر از حسد نیست.
4- از همان حضرت نقل شده است که فرمود: رأس الرّذائل الحسد؛ سرچشمه صفات رذیله حسد است.(169)
5- و نیز از همان حضرت در یک تعبیر کنایی آمده است که فرمود: للّه درّ الحسد ما أعدله بدء بصاحبه فقتله؛ آفرین بر حسد! چقدر عدالت پیشه است، نخست به سراغ صاحبش می‏رود و او را می‏کشد!(170)
6- باز از همان حضرت نقل شده که فرمود: ثمرة الحسد شقاء الدّنیا و الآخرة؛ میوه درخت حسد شقاوت دنیا و آخرت است!(171)
7- در حدیث دیگری از امام صادق علیه السّلام آمده است: آفة الدّین الحسد و العُجب و الفخر؛ آفت دین و ایمان (سه چیز است) حسد و خودبزرگ‏بینی و فخرفروشی.(172)
8- امام صادق علیه السّلام می‏فرماید: هنگامی که موسی بن عمران علیه السّلام با خدا مناجات می‏کرد چشمش به مردی افتاد که در سایه عرش الهی قرار داشت، عرض کرد: یا ربّ من هذا الّذی قد أظلّه عرشک؛ خداوندا این کیست که عرش تو بر سر او سایه افکنده است؟! فرمود: یا موسی هذا ممّن لم یحسد النّاس علی ما آتاهم اللّه من فضله؛ ای موسی! این از کسانی است که نسبت به مردم در برابر آنچه خداوند از فضلش به آنها ارزانی داشته، حسد نورزیده.(173)
9- در حدیث دیگری از پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم می‏خوانیم: ستّة یدخلون النّار قبل الحساب بستّة؛ شش گروهند که قبل از حساب الهی وارد آتش دوزخ می‏شوند به خاطر شش چیز!
قیل یا رسول اللّه من هم؟؛ عرض کردند ای رسول خدا! آنها کیانند؟
قال: الأمراء بالجور، و العرب بالعصبیّة، و الدّهاقین بالتّکبّر، و التّجّار بالخیانة، و أهل الرّستاق بالجهالة، و العلماء بالحسد؛ زمامداران به خاطر ظلم و بیدادگری، عرب به خاطر تعصّب، کدخدایان و خان‏ها به خاطر تکبّر، تجّار به خاطر خیانت به مردم، روستاییان به خاطر جهل و دانشمندان به خاطر حسد!(174)
به این ترتیب حسد در درجه اوّل بلای بزرگ برای دانشمندان است!
10- این بحث را با حدیث دیگری از پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم به پایان می‏بریم (هر چند احادیث در این زمینه بسیار است) فرمود: انّه سیصیب امّتی داء الامم! قالوا: و ماذا داء الامم؟! الأشر و البطر و التّکاثر و التّنافس فی الدّنیا، و التّباعد و التّحاسد حتّی یکون البغی، ثمّ یکون الهرج!؛ به زودی بیماری (بزرگ) امّتها، امّت مرا فرا می‏گیرد! عرض کردند: بیماری (بزرگ) امّتها چیست؟ فرمود: هوسرانی و عیّاشی و فزون‏طلبی، مسابقه در دنیاپرستی، اختلاف و نفاق و حسد نسبت به یکدیگر و سرانجام به ظلم و ستم و سپس به هرج و مرج مبتلا می‏شوند!(175)